Tuesday, November 26, 2013

Ο Αριστοτέλης για τους πόνου της πυέλου(λεκάνης - μέσης)?????

Περιγράφεται μία περίπτωση θεραπείας που προτείνει ο Αριστοτέλης για τους πόνου της πυέλου. 

Ο Διογένης Λαέρτιος στο βιβλίο του «Βίοι Φιλοσόφων» στο ειδικό κεφάλαιο που αναφέρεται στον Αριστοτέλη, μας αποκαλύπτει μία εξαιρετικά σημαντική πληροφορία η οποία στις μέρες μας παραμένει εντελώς άγνωστη.

Σύμφωνα με το αρχαίο κείμενο, αποκαλύπτεται ότι ο Αριστοτέλης διέθετε πολλές ιατρικές γνώσεις, γεγονός που λογικά θα ήταν αναμενόμενο, από την στιγμή που γνωρίζουμε ότι ο πατέρας του ο Νικόμαχος, ήταν γιατρός και μάλιστα μέσα στην βασιλική αυλή.

Περιγράφεται λοιπόν, αν και με μεγάλη συντομία, μία περίπτωση θεραπείας που προτείνει ο Αριστοτέλης για τους πόνου της πυέλου. Η πύελος αποτελεί την βάση της σπονδυλικής μας στήλης. Σήμερα η περιοχή αυτή είναι περισσότερο γνωστή με τον όρο «λεκάνη» και η ασθένεια αυτή, «πόνος της μέσης μας»

Πρόκειται πιθανώς για ένα πιασμένο νεύρο του σπονδύλου που συνδέει την πύελο (λεκάνη) με την σπονδυλική στήλη, με αποτέλεσμα ο ασθενής να μην μπορεί να κουνηθεί καθόλου, εξαιτίας των ισχυρών πόνων.

Αυτή η πρωτοποριακή θεραπευτική μέθοδος που προτείνει ο Αριστοτέλης παρουσιάζει πολύ μεγάλο ενδιαφέρον, διότι η ασθένεια αυτή είναι εξαιρετικά διαδεδομένη και στην σημερινή εποχή, καθώς ακούμε συνεχώς για συνανθρώπους μας που λόγω του δυνατού πόνου στη μέση τους πολλές φορές να μην μπορούν ούτε να περπατήσουν!

Ας εξετάσουμε το σύντομο, αλλά άκρως αποκαλυπτικό αρχαίο κείμενο:

καὶ Λύκωνα λέγειν ὡς ἐν πυέλῳ θερμοῦ ἐλαίου λούοιτο καὶ τοὔλαιον διαπωλοῖτο.
Ο Αριστοτέλης, συμβούλεψε κάποτε τον Λύκωνα, ο οποίος έπασχε από πόνους της πυέλου, (λεκάνης) να λουστεί με ζεστό λάδι, ώστε να απελευθερωθεί από τους πόνους του.

(Ο Λύκων ήταν ένας από τους μελλοντικούς διευθυντές του Περιπατητικού Λυκείου, το οποίο διοίκησε μάλιστα για 44 ολόκληρα χρόνια.)

ἔνιοι δὲ καὶ ἀσκίον θερμοῦ ἐλαίου ἐπιτιθέναι αὐτὸν τῷ στομάχῳ φασί·
Μερικοί μάλιστα ισχυρίζονται ότι τον είχε συμβουλέψει επιπλέον, να τοποθετήσει και μια μικρή θερμοφόρα γεμάτη ζεστό λάδι, την οποία θα έπρεπε να τοποθετήσει επάνω στο στομάχι του, όσο ήταν ξαπλωμένος.

καὶ ὁπότε κοιμῷτο, σφαῖραν χαλκῆν βάλλεσθαι αὐτῷ εἰς τὴν χεῖρα λεκάνης ὑποκειμένης,
Επίσης, ο ασθενής θα έπρεπε να κρατάει στην παλάμη του μια χάλκινη σφαίρα. Όταν κάποτε θα κοιμόταν, τότε αυτή η σφαίρα θα γλιστρούσε από το χέρι του (αφού λόγω του ύπνου θα χαλάρωνε) και θα έπεφτε σε μια μεταλλική λεκάνη που βρισκόταν ακριβώς από κάτω.

ἵν' ἐκπεσούσης τῆς σφαίρας εἰς τὴν λεκάνην ὑπὸ τοῦ ψόφου ἐξέγροιτο.
Έτσι ώστε πέφτοντας η χάλκινη σφαίρα στην μεταλλική λεκάνη, να προκαλέσει δυνατό θόρυβο και ο ασθενής να ξυπνήσει τρομαγμένος, έτσι ώστε να πεταχτεί από το κρεβάτι του!

Προφανώς με αυτήν την πρωτότυπη μέθοδο του Αριστοτέλη, ο ασθενής ακούγοντας ξαφνικά μέσα στον ύπνο του, τον οξύ και ενισχυμένο ήχο που παράγεται από την πτώση της χάλκινης σφαίρας στην μεταλλική λεκάνη, πετάγεται έντρομος από το κρεβάτι του, προσπαθώντας έντρομος να καταλάβει τι συμβαίνει!

Όμως ακριβώς χάρη σε αυτήν την απρόσμενη και μη ελεγχόμενη αντίδρασή του, ο ασθενής αναγκάστηκε, χωρίς να το θέλει να λυγίσει την μέση του, κάτι που προηγουμένως όμως του ήταν αδύνατο να το κάνει λόγω των ισχυρών πόνων!

Εν τω μεταξύ το νεύρο της πυέλου, αλλά και οι σπόνδυλοι οι οποίοι δέχτηκαν μια ισχυρή λίπανση από το μπάνιο στο ζεστό λάδι που προηγήθηκε της κατάκλισης, αλλά και από την ζεστή θερμοφόρα, χαλάρωσαν και ηρέμησαν λόγω της ευεργετικής θερμότητας που δέχτηκαν!
Έτσι, με το ξαφνικό τράνταγμα του σώματος από την ενστικτώδη απότομη αντίδραση, επανήλθαν στην σωστή θέση τους και σταμάτησαν να πονάνε!

Βεβαίως σημαντικό ρόλο στην επιτυχία της θεραπείας θα πρέπει να παίζει και το υλικό του χαλκού από το οποίο αποτελείται η σφαίρα που ο ασθενής κρατάει στο χέρι του, καθώς ο χαλκός αποτελεί ένα μέταλλο που βρίσκεται μέσα σε κάθε σχεδόν σημείο του σώματός μας και χαρακτηρίζεται κυρίως από αντιοξειδωτικές ιδιότητες που είναι απαραίτητες για την επίτευξη της συγκεκριμένης θεραπείας.

Άλλωστε είναι και σήμερα γνωστό ότι η χορηγία χαλκού, μπορεί να συνεισφέρει στην αντιμετώπιση φλεγμονωδών παθήσεων, όπως για παράδειγμα η ρευματοειδής αρθρίτιδα.

Είναι πολύ σημαντικό να παρατηρούμε ότι η θεραπεία που πρότεινε ο Αριστοτέλης, επιτεύχθηκε με απολύτως φυσικό τρόπο και μάλιστα κατά την διάρκεια του ύπνου, όταν δηλαδή λειτουργεί το συνειδητό μέρος της Ψυχής μας, το οποίο μας συνδέει με την θεία μας υπόσταση και θεωρείται υπεύθυνο για την πρόκληση των ασθενειών οι οποίες στην συνέχεια εμφανίζονται στο σώμα μας.

Βεβαίως, δεν μπορούμε παρά να θαυμάσουμε αυτήν την άκρως πρωτοποριακή και αποτελεσματική μέθοδο «εναλλακτικής» θεραπείας που προτείνει ο Αριστοτέλης, στην αντιμετώπιση μιας ασθένειας που με τα σήμερα ιατρικά δεδομένα, πιθανότατα να απαιτούσε εγχείρηση!

Sunday, November 17, 2013

Εφαρμοσμένη Κινησιολογία

 Εφαρμοσμένη Κινησιολογία 

Ορισμός
Κινησιολογία είναι μια σειρά από τεστ που εντοπίζουν αδυναμίες σε συγκεκριμένους μύες που αντανακλούν ανισορροπίες σε όλο το σώμα. Στη συνέχεια, ειδικά χειρισμοί μαλακών μορίων και   acupressure   χρησιμο- ποιούνται σε μια προσπάθεια να εξισορροπήσουμε αυτό που έχει αποκαλυφθεί από τις δοκιμές της κινησιολογίας. Έτσι, η κινησιολογία χρησιμοποιείται τόσο ως εργαλείο αξιολόγησης όπως και ως μία θεραπευτική μέθοδος.

Σκοπός

Η Κινησιολογία   είναι ένα θεραπευτικό σύστημα που ανιχνεύει και διορθώνει τις ανισορροπίες στο σώμα, πριν εξελιχθούν σε μια ασθένεια, και η οποία αποκαθιστά τη συνολική ισορροπία του συστήματος και την αρμονία.  Χρησιμοποιείται για την ανακούφιση των μυών, των οστών και των κοινών προβλημάτων, τη θεραπεία κάθε είδους πόνου  και την ορθή λειτουργία πολλών δομών που έχουν διαταραχθεί και παρουσιάζουν δυσφορία.

Προφυλάξεις

Όσον αφορά την ερμηνεία των δοκιμών των μυών είναι τόσο περίπλοκη και  θα πρέπει να εκτελείται μόνο από έιδικούς  επαγγελματίες υγείας που εκπαιδεύονται για να ερευνούν για «υποκλινικά» συμπτώματα (εκείνα που δεν έχουν ακόμη γίνει ένα σημαντικό πρόβλημα).Η ίδια η Κινησιολογία, είναι περισσότερο από μια διαγνωστική τεχνική και δεν θα πρέπει να θεωρηθεί ως μια θεραπεία για οποιοδήποτε ιδιαίτερο πρόβλημα.

Περιγραφή

Παραδοσιακά, η λέξη "κινησιολογία" αναφέρεται απλά στη μελέτη των μυών και την κίνηση του σώματος. Το 1964, ωστόσο, ο Αμερικανος χειροπράκτης George J. Goodheart ίδρυσε αυτό που έχει γίνει γνωστό ως εφηρμοσμένη κινησιολογία, όπου συνδέονται ανατολίτικες ιδέες σχετικά με τη ροή της ενέργειας στο σώμα με τις δυτικές τεχνικές του ελέγχου των μυών και των λοιπών συστημάτων. Πρώτον, ο Goodheart σημείωσε ότι όλοι οι μύες  σχετίζονται με άλλους μυς και παρατήρησε ότι για κάθε κίνηση που κάνει ένας μυς, υπάρχει και ένας άλλος μυς ή μία ομάδα μυών που εμπλέκονται σε αυτή την κίνηση! Ένα μυς συστέλλεται, ενώ ένας άλλος χαλαρώνει. Έτσι, όταν παρουσιάζεται ένας οδυνηρός, υπερβολικά σφιχτός μυς,  παρατηρείται και  το αντίθετο στους ανταγωνιστές μύες  και οπωσδήποτε η"ενδυνάμωση"αυτών των μυών είναι απαραίτητη για να αποκατασταθεί η ισορροπία. Αυτό ήταν τότε μια πολύ νέα τεχνική.
Περαιτέρω,ο Goodheart υποστήριξε ότι υπάρχει μία σαφής και πραγματική σύνδεση μεταξύ των μυών, των αδένων και των όργάνων και ότι με τη δοκιμασία της αντοχής ορισμένων μυών θα μπορούσε να μάθει για την υγεία ή την κατάσταση του αδένα ή του όργανου  με το οποίο έχει σχέση.
Η εφαρμοσμένη κινησιολογία βασίζεται στην ιδέα ότι το σώμα είναι ένα σύστημα αλληλεπιδρώντων μονάδων από διάφορα μέρη που συνδέονται μεταξύ τους και επηρεάζουν το ένα το άλλο. Ό, τι κάνουμε επηρεάζει το σώμα στο σύνολό του. Ως εκ τούτου, ένα πρόβλημα σε μια περιοχή μπορεί να προκαλέσει προβλήματα σε μια άλλη περιοχή. Σύμφωνα με την κινησιολογία, οι μύες τελικά εγγράφουν και  αντανακλούν ότι είναι λάθος σε οποιοδήποτε μέρος του σώματος, είτε σωματικού είτε ψυχικού χαρακτήρα.  Με τη δοκιμή της αντοχής ορισμένων μυών, ο κινησιολόγος είναι σε θέση να αποκτήσει πρόσβαση στο σύστημα επικοινωνίας του οργανισμού, και, ως εκ τούτου, να διαβάσει την κατάσταση της υγείας του καθενός από τα βασικά στοιχεία του σώματος.
Το εγχείρημα για τον έλεγχο των μυών ή τη μυϊκή δύναμη δεν είναι νέα, και χρησιμοποιήθηκε στα τέλη του 1940 για να αξιολογήσει τη λειτουργία των μυών  και να αξιολογήσει την έκταση της ζημίας.Η  Εφαρμοσμένη κινησιολογία μέτρα αν ένας μυς έχει "κολλήσει στη θέση ON", που ενεργεί σαν μια τεταμένη μυϊκή σύσπαση, ή έχει "κολλήσει την θέση Οff", όπου εμφανίζει αδύναμία ή χαλάρωση. Λέγεται δοκιμασία χρήσης, επειδή γίνεται χωρίς εργαλεία, χρησιμοποιώντας μόνο την πίεση του κινησιολόγου. 
Στην εφαρμοσμένη Κινησιολογία (Applied Kinesiology) χρησιμοποιείται το μυικό σύστημα προκειμένου μέσω του νευρικού συστήματος να αντλήσουμε χρήσιμες πληροφορίες για το ερειστικό - σπλαχνικό (Δομή), μεταβολικό - διατροφικό (Χημεία), ψυχικό - ενεργειακό σύστημα (Ψυχή).
Μέσω διαφόρων χειρισμών της Σπονδυλικής Στήλης - Μυών(NM), Λέμφου(NL), Αγγείων (NV) αλλά και της επιλογής ορθών διατροφικών μορίων (βιταμίνες, μέταλλα, ιχνοστοιχεία, πρωτεινικές ενώσεις, εκχυλίσματα βοτάνων και οργάνων) επιτυγχάνουμε την ισορροπία του συστήματος του οργανισμού.
Τελικά, ένας ασθενής επιτυγχάνει βελτίωση της στάσης του(Posture) και του συντονισμού του(Coordination), αυξημένη αντοχή(Endurance), μείωση του πόνου και βελτίωση της αναρρωτικής του ικανότητας.
Η Κινησιολογία, όπως και η Χειροπρακτική βασίζονται στην τριάδα της Υγείας (Triad of Health) Δομή - Χημεία - Ψυχή με αμφίδρομη σχέση μεταξύ τους και συνήθως σε παρατεταμένες παθήσεις (χρόνιες) συμμετοχή και των τριών ...
Σαν παράδειγμα κατανόησης ας αναφέρουμε:
Ψυχικά προβλήματα (ψυχή) μπορούν να δημιουργήσουν αύξηση των γαστρικών υγρών (χημεία) και πόνο στο στομάχι το οποίο επιβάλλει στον πάσχοντα να αποκτήσει μία γυρτή θέση προς τα εμπρός (δομή), ή
Ο Φόβος (ψυχή) δημιουργεί απελευθέρωση αδρεναλίνης (χημεία) και τελικώς αύξηση της τάσης των σκελετικών μυών (Δομή) στην προσπάθεια άμυνας.
Με την Κινησιολογία στην ουσία μπορούμε να αποκωδικοποιήσουμε την αιτία του προβλήματος και να αυξήσουμε τις πιθανότητες εξάλειψής του , καθώς και να παραπέμψουμε τον ασθενή σε άλλη ειδικότητα εάν ο συνήθης μυοσκελετικός πόνος είναι αποτέλεσμα σπλαχνικής,ψυχικής ή άλλης αιτιολογίας.

Επιπτώσεις του σκελετού στα σπλάχνα


                                                                                                                                                                                                                                               "Το αυτόνομο νευρικό σύστημα αποτελείται από δύο υποδιαιρέσεις: το παρασυμπαθητικό σύστημα που προέρχεται από τέσσερα από 
τα κρανιακά νεύρα (ΙΙΙ,VII, IX και X) και τα επίπεδα Ι2-Ι4 της ιερής μοίρας του νωτιαίου μυελού, και το συμπαθητικό σύστημα που σχετίζεται με τα θωρακικά και τα ανώτερα οσφυϊκά επίπεδα του νωτιαίου μυελού (Θ1-Ο2). Το αυτόνομο νευρικό σύστημα είναι μια αλυσίδα δύο νευρώνων, με τον προγαγγλιακό νευρώνα να προέρχεται από το κεντρικό νευρικό σύστημα (εγκέφαλο και νωτιαίο μυελό) και να συνάπτεται με ένα μεταγαγγλιακό νευρώνα που εντοπίζεται σε ένα περιφερικό αυτόνομο γάγγλιο. Οι μεταγαγγλιακοί άξονες του Α.Ν.Σ. νευρώνουν τους λείους μυς, τον καρδιακό και τους αδένες. Βασικά, το συμπαθητικό σύστημα κινητοποιεί το σώμα μας (πάλεψε ή φύγε: fight or flight), ενώ το παρασυμπαθητικό σύστημα ρυθμίζει τις πεπτικές και ομοιοστατικές λειτουργίες. Φυσιολογικά και τα δύο τμήματα εργάζονται σε συνδυασμό ώστε να ρυθμίζουν τη σπλαχνική δραστηριότητα (αναπνοή, καρδιοαναπνευστική λειτουργία, πέψη και συνοδός αδρενεργική δραστηριότητα). Το Α.Ν.Σ. είναι μια αλυσίδα δύο νευρώνων, με τον προγαγγλιακό νευρώνα να ξεκινάει από το κεντρικό νευρικό σύστημα και να σχηματίζει σύναψη πάνω στο μεταγαγγλιακό νευρώνα που βρίσκεται στο περιφερικό αυτόνομο γάγγλιο.

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΣΥΜΠΑΘΗΤΙΚΟΥ ΝΕΥΡΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ (ΣΝΣ): Όπως αναφέρθηκε, το ΣΝΣ προετοιμάζει το σώμα γιά αντίδραση σε στρεσσογόνες καταστάσεις (πάλεψε ή φύγε, fight or flight), επιτρέποντας έντονη άσκηση και αυξημένη επαγρύπνηση. Το Σ.Ν.Σ. βοηθά επίσης στον έλεγχο της αρτηριακής πίεσης, της θερμορύθμισης, καθώς και της εντερικής και ουρογεννητικής λειτουργίας. Μνημονικά, όσον αφορά στις δράσεις του Σ.Ν.Σ. στα διάφορα μέρη του σώματος, ας θυμόμαστε τις ανθρώπινες αντιδράσεις σε καταστάσεις φόβου ή άμυνας (μυδρίαση, ανατριχίλα, ιδρώτες, ταχυκαρδία), και σε καταστάσεις  φυγής (ταχυκαρδία, αγγειοδιαστολή στα αιμοφόρα αγγεία των μυών ώστε να επιταχύνουμε και αγγειοσυστολή σε αυτά των σπλάχνων για επιβράδυνση της λειτουργίας τους για οικονομία ώστε να κινητοποιηθούν περισσότερα αποθέματα ενέργειας για την «πάλη ή την φυγή», βρογχοδιαστολή ώστε να γεμίσουν με αέρα οι πνεύμονες και ενεργοποίηση των σφιγκτήρων της ουροδόχου και του ορθού .
 
ΔΟΜΗ ΤΟΥ Σ.Ν.Σ: Στο πλάγιο κέρας της φαιάς ουσίας του νωτιαίου μυελού, στα τμήματα των θωρακικών σπονδύλων και των δύο πρώτων οσφυϊκών (ΘΙ-Ο2), υπάρχουν οι προγαγγλιακοί νευρώνες. Από κάθε σπόνδυλο του προαναφερθέντος τμήματος (12 θωρακικοί και 2 πρώτοι οσφυϊκοί), εκβάλλουν οι άξονες των προγαγγλιακών νευρώνων οι οποίοι συμπορεύονται με τις πρόσθιες ρίζες των αντίστοιχων νωτιαίων νεύρων – τα νωτιαία νεύρα ανήκουν στο σωματικό νευρικό σύστημα- και συνάπτονται στα παρασπονδυλικά γάγγλια. Τα παρασπονδυλικά γάγγλια, (γάγγλιο σημαίνει συνάθροιση νευρικών κυτταρικών σωμάτων), βρίσκονται εκατέρωθεν της σπονδυλικής στήλης, σε ζεύγη (δεξί και αριστερό), σχηματίζοντας από μία αλυσίδα νευρικών ινών σε κάθε πλευρά,την συμπαθητική αλυσίδα. Η συμπαθητική αλυσίδα εκτείνεται από τον Α1 έως τον κόκκυγα: διασχίζει τα άκρα των εγκάρσιων αποφύσεων των αυχενικών σπονδύλων, τις κεφαλές των πλευρών στο θώρακα, και τα προσθιοπλάγια τμήματα των σωμάτων των οσφυϊκών και ιερών σπονδύλων"(Φερούκας). Με την βοήθεια του παρακάτω συνδέσμου είναι εμφανής η σχέση κάθε τμήματος της Σ.Σ. με τα αντίστοιχα σπλάχνα  http://demo.chiromatrix.com/3d_spine/nerve_chart/index.htm?_ga=1.14486974.808953741.1378671840

Η ορθομοριακή ιατρική


Η ορθομοριακή ιατρική και η κλινική ορθομοριακή διατροφολογία θεωρούνται ουσιαστικά ταυτόσημες έννοιες και θεραπευτικές μεθοδολογίες. Πατέρας και των δύο θεωρείται ο δύο φορές νομπελίστας Linus Pauling. Πολλοί όμως θεωρούν ότι και ο Ιπποκράτης είχε παρόμοιες απόψεις χωρίς να έχει χρησιμοποιήσει τους συγκεκριμένους όρους, όπως για πρώτη φορά ο Pauling στη δεκαετία του 1960. Πρέσβευε όμως -και ο Ιπποκράτης- ότι η τροφή είναι φάρμακο για τον άνθρωπο.
Ο όρος "ορθομοριακός" βγαίνει από το "ορθό μόριο", τα χιλιάδες δηλαδή θρεπτικά στοιχεία που υπάρχουν κυρίως στο φυτικό βασίλειο και τα οποία απαιτούνται από τα κύτταρα του οργανισμού καθημερινά για τη σωστή/ορθή τους λειτουργία. Δηλαδή όχι μόνο τα περίπου 50 γνωστά που χρησιμοποιούνται σήμερα ειδικά στα συμπληρώματα διατροφής όπως οι βιταμίνες, τα μακρομέταλλα και τα ιχνοστοιχεία. Όλα αυτά τα χιλιάδες στοιχεία ονομάζονται "φυτοθρεπτικά" και πρόσφατες επιστημονικές έρευνες δείχνουν ότι μπορεί να παίζουν σημαντικό ρόλο σε πολλά οργανικά συστήματα, καθώς και στην παθοφυσιολογία του ανθρώπου, ρυθμίζοντας τις κυτταρικές λειτουργίες, ορμονικές εκκρίσεις, νευροφυτικό κ.ά., ενώ πολλά είναι ισχυρά αντιοξειδωτικά, απενεργοποιώντας τις ελεύθερες ρίζες ως γενναιόδωροι δωρητές ηλεκτρονίων ή τη μεθυλίωση δωρίζοντας ομάδες μεθυλίου. Με τον τελευταίο ρόλο επιβεβαιωμένο από πολλές εργαστηριακές και κλινικές μελέτες ίσως παίζουν πολύ σημαντικό ρόλο στην έκφραση του
DNA, διότι ταυτόχρονα ενισχύουν πολλά κρίσιμα ενζυμικά συστήματα για το σχηματισμό tRNA και mRNA.
Πολλές πανεπιστημιακές ιατρικές σχολές, ειδικά στη Μεγάλη Βρετανία και στις ΗΠΑ, έχουν αρχίσει να συμπεριλαμβάνουν στοιχεία της ορθομοριακής ιατρικής και κλινικής ορθομοριακής διατροφολογίας στη διδακτική τους ύλη, ακολουθώντας τις προτάσεις των ερευνητών στον τομέα αυτό. Πρόσφατες κλινικές μελέτες επίσης δείχνουν ότι μπορεί να βοηθήσουν σημαντικά τη συμβατική ιατρική στο έργο της με ποικίλους τρόπους.
Προεγχειρητικά αλλά και μετεγχειρητικά είναι γνωστό ότι η ενίσχυση του οργανισμού μέσα από μία σωστή διατροφή αυξάνει σημαντικά τα ποσοστά επιτυχίας της επέμβασης, αλλά και μειώνει επίσης σημαντικά το χρόνο ανάρρωσης του ασθενούς. Η φαρμακευτική αγωγή και ειδικά η αντιβίωση μπορεί να είναι πολύ πιο αποτελεσματική όταν χρησιμοποιείται ταυτόχρονα με την ορθομοριακή ιατρική, αυξάνοντας τις φαρμακοκινητικές ιδιότητες του φαρμάκου και μειώνοντας ταυτόχρονα τυχόν παρενέργειες.
Χαρακτηριστικά παραδείγματα είναι η χρησιμοποίηση του ασκορβικού οξέος (βιταμίνη
C) ως μοριακού μεταφορέα φαρμακευτικών σκευασμάτων για καλύτερη πρόσβαση στους χημικούς υποδοχείς των κυτταρικών μεμβρανών, τη ρύθμιση γαστρικών οξέων με Betaine HCL και της γαστρεντερικής μεμβράνης με lactοbacillus spοrοgenes για πιο ήπια και αποτελεσματικότερη δράση αντιβιοτικών ειδικά ευρέος φάσματος, καθώς και την αποκατάσταση της εντερικής χλωρίδας μετά από παρατεταμένη αντιβίωση, με προβιοτικά όπως acidοphilus και bifidοbacteria.
Πολλές από αυτές τις μεθόδους χρησιμοποιούνται ήδη με μεγάλη επιτυχία από πολλούς ιατρούς όλων των ειδικοτήτων και αποτελούν πολύτιμα όπλα στη φαρέτρα τους στην καθημερινή μάχη για τη διατήρηση της υγείας των ασθενών τους.

R.I.C.E. και..... διάστρεμμα

REST
ICE
COMPRESSION
ELEVATION

Ξεκούραση,Πάγος,Συμπίεση(περίδεση) ,ανάρροπη θέση.Αυτή είναι η άμεση αντιμετώπιση
διαστρεμμάτων και κακώσεων για την αποφυγή οποιαδήποτε σύγχυσης.Σκοπός είναι η αποφυγή περαιτέρω  οιδήματος ,άστοχη κινητοποίηση της πάσχουσας περιοχής και η συντομότερη αποκατάσταση του τραυματισμού.Η ιατρική συμβουλή είναι επίσης απαραίτητη.

Manual Medicin συντ.περιγραφή

Manual Medicin  είναι η επιστήμη που με την χρήση ειδικών τεχνικών,και την κατευθυνόμενη ψηλάφηση (Chirodiagnosis) έχει σκοπό  να βοηθήσει στη διάγνωση και τη θεραπεία των μυοσκελετικών διαταραχών.Η  Χειρο- ιατρική βασίζεται, εν μέρει,  στην πεποίθηση ότι ο άνθρωπος είναι ένα αυτορυθμιζόμενο ον και ότι το σώμα, όταν υπάρχει η κανονική δομική σχέση, είναι ικανό για την αυτοθεραπεία και την άμυνα κατά των ασθενειών.«Ο στόχος της  είναι να αποκαταστήσει τη μέγιστη  ελεύθερη κυκλοφορία του μυοσκελετικού συστήματος χωρίς πόνο σε ορθοστατική ισορροπία".
Η διάγνωση γίνεται με ένα ολοκληρωμένο ιστορικό, λεπτομερή και συγκεκριμένη φυσική εξέταση συμπεριλαμβανομένης της Οστεοπαθητικής, ορθοπεδικής, νευρολογικής, ρευματολογικής και Χειροπρακτικής εξέτασης, κατάλληλες  ακτινολογικές  μελέτες και η ειδική τοποθέτηση των χεριών για την ψηλάφιση μυοσκελετικών παραμέτρων που περιλαμβάνουν αλλά δεν περιορίζονται στην ασυμμετρία των σχετικών μυοσκελετικών στοιχείων, το εύρος της κίνησης καθώς και τις ανωμαλίες της κινητικότητας, τις αλλαγές στην υφή των ιστών, την κυκλοφορία των υγρών και της ενέργειας.
Η Χειρο- ιατρική θεραπεία περιλαμβάνει τη χρήση, ανατάξεων, κινητοποίηση μαλακών ιστών  , myofascial απελευθέρωση, κρανιακή οστεοπαθητική, λειτουργική απελευθέρωση, και  χειροπρακτικές τεχνικές. Οι γιατροί, MD και DO, χειροπράκτες, φυσιοθεραπευτές και φυσιοπαθητικοί ασκούν την επιστήμη. Η αδειοδότηση και περιορισμοί στο πεδίο εφαρμογής της πρακτικής είναι μεταβλητή στις Ηνωμένες Πολιτείες και τον κόσμο.
 Η επιστήμη Manual Medicine είναι τόσο παλιά όσο η ίδια ιατρική.  Ασκείτο στην Ταϊλάνδη πριν από 4.000 χρόνια και χρησιμοποιήθηκε στην αρχαία Αίγυπτο. Ο Ιπποκράτης, ο ιδρυτής της σύγχρονης ιατρικής, ο οποίος  χρησιμοποιούσε την έλξη και τη μόχλευση τεχνικών για τη θεραπεία διαταραχών της σπονδυλικής στήλης. Τον 19ο  αιώνα οι Bonesetters ήταν δημοφιλείς στην Ευρώπη και τις Ηνωμένες Πολιτείες. Ο Δρ Edward Harrison, το 1784, ο Andrew Taylor Still, το 1874, ο D D Palmer, το 1896, ξεκίνησαν αυτό που είναι γνωστό σήμερα ως Manual Medicine, Οστεοπαθητική ιατρική και  χειροπρακτική, αντίστοιχα. Κατά τον 20ο αιώνα  οι James Mennell και James Cyriax έβαλαν τις βάσεις στην Ευρώπη . Σήμερα η επιστήμη Manual Medicine έχει βρει εφαρμογή στην ορθοπεδική, νευρολογία, ρευματολογία, φυσικής ιατρική & αποκατάσταση και την πρωτοβάθμια φροντίδα.
1. Greenman, P. E., Principals of Manual Medicine, Williams and Wilkins, 1996.
2. DiGiovanna, E., and E. L. Schiowitz, and Stanley: An Osteopathic Approach to Diagnosis and Treatment, JB Lippincott, 1991.

3. Dvorak, J., V. Dvorak, and W. Schneider, Manual Medicine, Springer-Verlag, 1988.

Computer Workstation ,Cornell Univercity

Ergonomic Guidelines for Computer Workstations - 10 Steps for Users

Alan Hedge, PhD, CPE
Professor, Ergonomics
Cornell University
Ithaca, NY, USA


 Best Related Articles
Creating a good ergonomic working arrangement is important to protecting your health. The following 10 steps are a brief summary of those things that most Ergonomists agree are important. If you follow the 10 steps they should help you to improve your working arrangement. You can also use the Computer Workstation Checklist to help to pinpoint any areas of concern and take a look at the 'Computer Workstation summary' diagram' for specific tips. However, every situation is different, and if you can't seem to get your arrangement to feel right or you are confused about some of the following recommendations you should seek professional advice.
10 steps for a good ergonomic workstation arrangement
Work through the following 10 steps to help you decide on what will be a good ergonomic design for your situation:
1. How will the computer be used?
  • who will be using the computer? If the computer will only be used by one person then the arrangement can be optimized for that person's size and shape, and features such as an adjustable height chair may be unnecessary. If it's going to be used by several people, you will need to create an arrangement that most closely satisfies the needs of the extremes, that is the smallest and tallest, thinnest and broadest persons, as well as those in between these extremes.
  • how long will people be using the computer? If it's a few minutes a day then ergonomic issues may not be a high priority. If it's more than 1 hour per day you should create an ergonomic arrangement. If it's more than 4 hours then you should consider implementing an ergonomic arrangement.
2. What kind of computer will be used?
  • Desktops - Most ergonomic guidelines for computer workstation arrangements assume that you will be using a desktop system where the computer screen is separate from the keyboard.
  • Laptop computers are growing in popularity and are great for short periods of computer work. Guidelines for laptop use are more difficult because laptop design inherently is problematic - when the screen is at a comfortable height and distance the keyboard isn't and vice versa. For sustained use you should consider purchasing either:
- an external monitor
- an external keyboard, preferably with a negative-tilt keyboard tray
- both, and
- a docking station and then arranging your workspace to create a good workstation layout.
3. What furniture will you use?
Make sure that the computer (monitor, CPU system unit, keyboard, mouse) are placed on a stable working surface (nothing that wobbles) with adequate room for proper arrangement. If this work surface is going to be used for writing on paper as well as computer use a flat surface that is between 28"-30" above the floor (suitable for most adults). You should consider attaching a keyboard/mouse tray system to your work surface. Choose a system that is height adjustable, that allows you to tilt the keyboard down away from you slightly for better wrist posture (negative tilt), and that allows you to use the mouse with your upper arms relaxed and as close to the body as possible and with your wrist in a comfortable and neutral position.
Thinking about a sit-stand workstation, see below.
Thinking about a height-adjustable split workstation, see below.

4. What chair will be used?
Choose a comfortable chair for the user to sit in. If only one person is using this the chair can even be at a fixed height providing that it is comfortable to sit on and has a good backrest that provides lumbar support. If more than one person will be using the computer, consider buying and a chair with several ergonomic features. Studies show that the best seated posture is a reclined posture of 100-110 degrees NOT the upright 90 degree posture that is often portrayed. In the recommended posture the chair starts to work for the body and there are significant decreases in postural muscle activity and in intervetebral disc pressure in the lumbar spine. Erect sitting is NOT relaxed, sustainable sitting, reclined sitting is.
5. What kind of work will the computer be used for?
Try to anticipate what type of software will be used most often.

  • Word processing - arranging the best keyboard/mouse position is high priority.
  • Surfing the net, graphic design - arranging the best mouse position is high priority.
  • Data entry- arranging the best numeric keypad/keyboard is a high priority.
  • Games - arranging the best keyboard/mouse/game pad is a high priority.
6. What can you see?
Make sure that any paper documents that you are reading are placed as close to the computer monitor as possible and that these are at a similar angle - use a document holder where possible.
The computer monitor should be placed:
  • directly in front of you and facing you, not angled to the left or right. This helps to eliminate too much neck twisting. Also, whatever the user is working with, encourage him/her to use the screen scroll bars to ensure that what is being viewed most is in the center of the monitor rather than at the top or bottom of the screen.
  • center the monitor on the user so that the body and/or neck isn't twisted when looking at the screen. However, if you are working with a large monitor and spend most of your time working with software like MSWord, which defaults to creating left aligned new pages, and you don't want to have to drag these to more central locations, try aligning yourself to a point about 1/3rd of the distance across the monitor from the left side.
  • put the monitor at a comfortable height that doesn't make the user tilt their head up to see it or bend their neck down to see it. When you are seated comfortably, a user's eyes should be in line with a point on the screen about 2-3" below the top of the monitor casing. We actually see more visual field below the horizon than above this (look down a corridor and you'll see more of the floor than the ceiling), so at this position the user should comfortably be able to see more of the screen. If the monitor is too low, the user will crane their neck forwards, if it's too high they'll tilt their head backwards and end up with neck/shoulder pain.
  • bifocals and progressive lens - even if you wear bifocals or progressive lens, if you sit back in your chair in a reclined posture (with you back at around 110 degrees) that is recommended for good low back health, rather than sitting erect at 90 degrees, and if you slightly tilt the monitor backwards and place this at a comfortable height you should be able to see the screen without tilting your head back or craning your neck forwards. Postural problems with bifocals can occur if you sits erect or even hunched forwards. The problem with low monitors is that they cause neck flexion and suffer more from glare. Recent studies have shown that the best position for a computer monitor is for the center of the screen to be at around 17.5 degrees below eye level. Try to align your eyes with the top of the viewing area of the screen, and this should put the center about right geometrically.
  • viewing distance - the monitor should be at a comfortable horizontal distance for viewing, which usually is around an arms length (sit back in your chair and raise your arm and your fingers should touch the screen). At this distance you should be able to see the viewing area of the monitor without making head movements. If text looks too small then either use a larger font or magnify the screen image in the software rather than sitting closer to the monitor.
  • screen quality - use a good quality computer screen. Make sure that the text characters on your screen look sharp, and that they are a comfortable size (you can change the screen resolution to find a comfortable and clear character size). If you can see the screen flickering out of the corner of your eye you should try increasing the refresh rate of your monitor (with a PC you can change monitor resolution and refresh rates using the Monitor control panel in your Settings folder, with a Mac you can use the Monitor control panel). You can also consider using a good quality glass anti-glare filter or an LCD display (like a laptop screen).
  • eye checkup - there are natural changes in vision that occur in most people during their early 0's. It's a good idea to periodically have your eyes checked by a qualified professional. If any screen adjustments feel uncomfortable then change them until the arrangement feels more comfortable or seek further professional help.
7. Posture, posture posture!
Good posture is the basis of good workstation ergonomics. Good posture is the best way to avoid a computer-related injury. To ensure good user posture:
Watch the user's posture!
  • Make sure that the user can reach the keyboard keys with their wrists as flat as possible (not bent up or down) and straight (not bent left or right).
  • Make sure that the user's elbow angle (the angle between the inner surface of the upper arm and the forearm) is at or greater than 90 degrees to avoid nerve compression at the elbow.
  • Make sure that the upper arm and elbow are as close to the body and as relaxed as possible for mouse use - avoid overreaching. Also make sure that the wrist is as straight as possible when the mouse is being used.
  • Make sure the user sits back in the chair and has good back support. Also check that the feet can be placed flat on the floor or on a footrest.
  • Make sure the head and neck are as straight as possible .
  • Make sure the posture feels relaxed for the user.
8. Keep it close!
  • Make sure that those things the user uses most frequently are placed closest to the user so that they can be conveniently and comfortably reached.
  • Make sure that the user is centered on the alphanumeric keyboard. Most modern keyboards are asymmetrical in design (the alphanumeric keyboard is to the left and a numeric keypad to the right). If the outer edges of the keyboard are used as landmarks for centering the keyboard and monitor, the users hands will be deviated because the alphanumeric keys will be to the left of the user's midline. Move the keyboard so that the center of the alphanumeric keys (the B key, is centered on the mid-line of the user).
  • Make sure that the phone is also close to you if you frequently use it.
9. A good workstation ergonomic arrangement will allow any computer user to work in a neutral, relaxed, ideal typing posture that will minimize the risk of developing any injury. An ideal keyboard arrangement is to place this on a height adjustable negative-tilt tray. An ideal mouse arrangement is for this to be on a flat surface that's 1-2" above the keyboard and moveable over the numeric keypad. If you want a surface at the level of the keyboard base then make sure that this can also be angled downwards slightly to help to keep your hands in wrist neutral while you are mousing, and keep your elbow is as close to the body as possible while you work.
10. Where will the computer be used?
Think about the following environmental conditions where the computer will be used:
  • Lighting - make sure that the lighting isn't too bright. You shouldn't see any bright light glare on the computer screen. If you do, move the screen, lower the light level, use a good quality, glass anti-glare screen. Also make sure that the computer monitor screen isn't backed to a bright window or facing a bright window so that there's the screen looks washed out (use a shade or drapes to control window brightness).
  • Ventilation - make sure that you use your computer somewhere that has adequate fresh-air ventilation and that has adequate heating or cooling so that you feel comfortable when you're working.
  • Noise - noise can cause stress and that tenses your muscles which can increase injury risks. Try to choose a quiet place for your workstation, and use low volume music, preferably light classical, to mask the hum of any fans or other sound sources.
Take a break! All Ergonomists agree that it's a good idea to take frequent, brief rest breaks: Practice the following:
  • Eye breaks - looking at a computer screen for a while causes some changes in how the eyes work, causes you to blink less often, and exposes more of the eye surface to the air. Every 15 minutes you should briefly look away from the screen for a minute or two to a more distant scene, preferably something more that 20 feet away. This lets the muscles inside the eye relax. Also, blink your eyes rapidly for a few seconds. This refreshes the tear film and clears dust from the eye surface.
  • Micro-breaks - most typing is done in bursts rather than continuously. Between these bursts of activity you should rest your hands in a relaxed, flat, straight posture. During a micro-break (< 2minutes) you can briefly stretch, stand up, move around, or do a different work task e.g. make a phone call). A micro-break isn't necessarily a break from work, but it's a break from the use of a particular set of muscles that's doing most of the work (e.g. the finger flexors if you're doing a lot of typing).
  • Rest breaks - every 30 to 60 minutes you should take a brief rest break. During this break stand up, move around and do something else. Go and get a drink of water, soda, tea, coffee or whatever. This allows you to rest and exercise different muscles and you'll feel less tired.
  • Exercise breaks - there are many stretching and gentle exercises that you can do to help relieve muscle fatigue. You should do these every 1-2 hours.
  • Ergonomic software - working at a computer can be hypnotic, and often you don't realize how long you've been working and how much you've been typing and mousing. You can get excellent ergonomic software that you can install on your computer (free download available at http://www.magnitude.com). The best software will run in the background and it will monitor how much you've been using the computer. It will prompt you to take a rest break at appropriate intervals, and it will suggest simple exercises.
What about ergonomic gizmos? These days just about everything is labeled as being "ergonomically designed" and much of the time this isn't true and these so-called ergonomic products can make things worse. If you're thinking about buying an "ergonomic product" as yourself the following 4 questions:
  • Does the product design and the manufacturer's claims make sense? What research evidence can the manufacturer provide to support their claims?
  • Be suspicious of products that haven't been studied by researchers.
  • Does it feel comfortable to use the product for a long period? Some ergonomic products may feel strange or slightly uncomfortable at first because they often produce a change in your posture that's beneficial in the long-term. Think of some products as being like new shoes that initially may feel strange but then feel comfortable after being used for a while. If a product continues to feel uncomfortable after a reasonable trail period (say at least a week) time then stop using it.
  • What do ergonomics experts say about the product? If they don't recommend it don't use it.
There are many computer-related "ergonomic" products, the most common ones being:
  • "ergonomic" keyboards - most of these are keyboards where the alphanumeric keys are split at an angle. For a non-touch typist this design can be a disaster! The split design only addresses issues of hand ulnar deviation, and research studies show that vertical hand posture (wrist extension) is more important. There is no consistent research evidence that most of the split-keyboard designs currently available really produce any substantial postural benefits. For most people a regular keyboard design works just fine if it's put in the proper neutral position.
  • "ergonomic" mouses (yes it's 'mouses' not 'mice') - many of these mouse designs or alternative input device designs can work well to improve your hand/wrist posture. However, it's important to check that you can use these with your upper arm relaxed and as close to your body as possible. Overreaching to an "ergonomic mouse" defeats any benefits of this design. Check out the 10 tips for using a computer mouse.
  • Wrist rests - these were very popular a few years ago, but research studies haven't demonstrated any substantial benefits for wrist rests. In fact, a wrist rest can actually increase pressure inside the carpal tunnel by compressing the undersurface of the wrist (take a look at your wrist and you'll probably see blood vessels that shouldn't be compressed!). Studies by Dr. David Rempel at the University of Berkeley, California, show that pressure applied to the underside of the carpal tunnel is transferred into the tunnel itself via the transverse carpal ligament and that intracarpal pressure doubles with a wrist rest compared with floating the hands over a keyboard. If you choose to use a wrist rest, using one with a broad, flat, firm surface design works best, and rest the heel of your palm on this NOT your wrist. Try not to rest while you're actually typing, but rest in between bursts of typing movements. Avoid soft and squishy wrist rests because these will contour to your wrist, restrict the freedom of movement of your hands, and encourage more lateral deviation during typing. Look at the surface of a typical wrist rest that's been used and you'll see that it gets eroded away, which means that the user has been sliding their wrists over the surface which also compresses the blood vessels often visible at the wrist. Remember, your hands should be able to glide above the surface of a wrist rest during typing, don't lock them in place on the rest while you type.
  • Support braces/gloves - there is no consistent research evidence that wearing wrist supports during computer use actually helps reduce the risk of injury. If you do like wearing a wrist support make sure that it keeps your hand flat and straight, not bent upwards. There is some evidence that wearing wrist supports at night in bed can help relieve symptoms for those with carpal tunnel syndrome.
  • Sit-stand Workstations - the use of a height adjustable worksurface for sitting and standing work is becoming fashionable. However, there is scant evidence that sit-stand furniture has cost effective benefits. The evidence suggests that there may be a reduction in back discomfort, but the research for this has not used adequate comparison groups (e.g. testing people who stand for the same time at the same frequency without doing keyboard/mouse work). There is no evidence that sit-stand improves wrist posture when keying or mousing. Logically, the real benefit of sit-stand is just that, changing between sitting and standing. But standing in a static posture is even more tiring than sitting in a static posture, so movement is important. We recommend that the most cost effective way to obtain the benefits from sitting and standing is for people to sit in a neutral work posture and then intermittently to stand and move around doing other things, like filing papers, making phone calls, getting coffee, making photocopies etc.) rather than trying to keyboard or use a mouse while standing.
  • Height adjustable, split worksurfaces - with respect to wrist posture, the issues are the same for height adjustable, split worksurfaces and sit-stand worksurfaces:
  • If the surface is too low the hand will be in greater extension
  • If the surface is too high the elbow will be in sustained flexion
  • If it's a flat surface then it's just the same argument as is used above for a negative-slope keyboard tray arrangement.
You can't set a flat worksurface at an appropriate height for the 5 main tasks of office work - keyboarding, mousing, writing, viewing documents and viewing the screen- these all require different heights for an optimal arrangement. A negative-slope keyboard tray system serves as the height and angle adjustment mechanism for the keyboard, and the mouse platform serves as the height and angle adjustment for the mouse when attached to a worksurface that is set for writing height. Monitor height is best adjusted by a separate monitor pedestal rather than trying to move a whole worksurface.
The above 10 steps give a brief summary of good ergonomic design practice for computer workstations, but there's lots more to consider. You can read about ergonomics in many books, you can browse other materials on the CUErgo web site, you can get information from the Human Factors and Ergonomics Society.
You can use the Computer Workstation Checklist to help to identify problems, and you can ask expert Ergonomists for help and advice.
Happy computing!


Article written 11/19/2001
Published online 12/12/2001
Last

Εργονομία Υπολογιστών

Η εικόνα στην οθόνη δεν πρέπει να τρέμει και να μην παραμορφώνει την εικόνα
Να χρησιμοποιούμε καθαρά, αρκετά μεγάλα γράμματα (Γραμματοσειρά Sans Serif ή παρόμοια)
Οθόνη χωρίς αντανάκλαση και καθρέφτισμα που οδηγεί σε λανθασμένη στάση.
Σωστό ύψος οθόνης και αρκετός χώρος για τα πόδια.
Επιφάνεια εργασίας 160 Χ 80 χωρίς ανακλάσεις.
Η εργονομική καρέκλα ρυθμίζεται μεταξύ 42 και 53 cm
Αλλάζουμε συχνά στάση. Αποφεύγουμε τις "παγωμένες" στάσεις.
Πρέπει να χρησιμοποιούμε δυναμικές καρέκλες.
Το πληκτρολόγιο πρέπει να είναι ξεχωριστό από τον υπολογιστή
Πριν το πληκτρολόγιο πρέπει να υπάρχει χώρος για τα χέρια
Το υλικό του πληκτρολογίου δεν πρέπει να αντανακλά το φως.
Τα σύμβολα πρέπει να είναι αρκετά μεγάλα και ευανάγνωστα.
Ο φωτισμός δεν πρέπει να είναι πολύ δυνατός αλλά ομοιόμορφος σε όλο το χώρο και κατά προτίμηση έμμεσος. Ιδανικός θα ήταν ένας συνδυασμός με φωτισμό χώρου και ατομικό φωτισμό.
Τα παράθυρα πρέπει να έχουν περσίδες ή κουρτίνες.
Όχι πολλά χρώματα στην οθόνη μας
Σκούρα σύμβολα σε ανοικτό φόντο
Το μη εργονομικό πρόγραμμα οδηγεί σε ψυχική επιβάρυνση

Thursday, November 14, 2013

Τηλεμετρία Spinal Mouse

Spinal Mouse



Τεχνική αξιολόγησης Υπο-κινητικών και Υπερ-κινητικών τμημάτων της Σπονδυλικής Στήλης 




Κρανιοϊερή Θεραπεία κατά Dr. John Upledger του συναδέλφου Χάρη Τιγγινάγκα

                  Κρανιοϊερή  Θεραπεία κατά Dr. John Upledger

                                                               
           Η κρανιοϊερή θεραπεία είναι μία μέθοδος θεραπείας με χειρισμούς των χεριών στο κρανιοϊερό σύστημα με σκοπό να προκαλέσει την αυτοδιόρθωση και την ίαση μέσα στο σώμα. Είναι αληθινά μία βαθιά τεχνική που αντιμετωπίζει το ανθρώπινο σώμα ως μία ολότητα. Το κρανιοϊερό σύστημα περιλαμβάνει τα κρανιακά οστά, το ιερό οστούν, τις υποκείμενες μηνιγγικές μεμβράνες, όλες τις άλλες δομές που συνδέονται με τις μήνιγγες και το εγκεφαλονωτιαίο υγρό (ΕΝΥ). Τα κρανιακά οστά και το ιερό οστούν χρησιμοποιούνται ως οστέινες λαβές για να επιτευχθεί η πρόσβαση στην υποκείμενη σκληρά μήνιγγα και να απελευθερωθούν οποιοιδήποτε περιορισμοί μέσα στο σύστημα. Όταν απελευθερωθούν οι περιορισμοί ο οργανισμός (το άτομο) λειτουργεί πιο αποτελεσματικά. Ο Dr.John Upledger, ο θεμελιωτής της κρανιοϊερής θεραπείας, κάποτε είχε εκφραστεί γι’ αυτό ως εξής : «Είναι σαν να απομακρύνονται πέτρες από ένα ποτάμι κι έτσι δεν παρεμποδίζεται ο ρους.». Το ΕΝΥ έχει μία στενή σχέση με τον εγκέφαλο και τον νωτιαίο μυελό, κι αφού το ΕΝΥ εμπερικλείεται στο σύστημα της σκληράς μήνιγγας, το οποίο άμεσα ή/και έμμεσα συνδέεται με κάθε μυ, άρθρωση, τένοντα και όργανο μέσα στο σώμα μας, κάποιος μπορεί να αντιληφθεί γιατί ένας περιορισμός μέσα στο κρανιοϊερό σύστημα μπορεί να επεκταθεί και να εμφανίσει συμπτώματα οπουδήποτε στο σώμα.
            Σύμφωνα με τα αποτελέσματα του ερευνητικού έργου του Dr. Upledger ισχύουν δύο βασικές αρχές:1) ότι τα κρανιακά οστά συνδέονται με αρθρώσεις που είναι κινητές καθ’όλη την διάρκεια της ζωής, και 2) ότι υπάρχει μία ρυθμική κίνηση της υποκείμενης μεμβράνης της σκληράς μήνιγγας προερχόμενη από την παραγωγή και την επαναρρόφηση του ΕΝΥ, η οποία μεταδίδεται στα οστά.
           Η απαρχή της κρανιοϊερής θεραπείας συντελείται στις αρχές του 19ου αιώνα με τον πατέρα της οστεοπαθητικής, Dr.A.T.Still. Εκείνος πίστευε ότι το σώμα αποτελεί ένα αυτο-ρυθμιζόμενο, αυτο-διορθούμενο σύστημα. Πίστευε επίσης ότι το σώμα λειτουργεί ως μία μονάδα και πως η δομή του σώματος είναι στενά συνδεδεμένη με την λειτουργία του. Εάν το σύστημα βρίσκεται δομικά σε ανισορροπία, θα προσπαθεί συνεχώς κι έμφυτα να αναζητά την ομοιοστασία.
           Στις αρχές του 1900, ένας οστεοπαθητικός επονομαζόμενος William G.Sutherland, μαθητής του Dr.Still, έδειξε ενδιαφέρον για τον φυσικό σχεδιασμό του ανθρώπινου κρανίου. Όπως οι περισσότεροι θεραπευτές της δυτικής ιατρικής, είχε διδαχθεί ότι τα οστά του ανθρώπινου κρανίου αποτιτανούνται με την ολοκλήρωση της ανάπτυξης. Όταν εξέτασε το κρανίο, αντιλήφθηκε ότι οι κρανιακές ραφές ήταν στην πραγματικότητα αρθρώσεις και, κατά συνέπεια, δικαιολογούσαν την ύπαρξη κίνησης μεταξύ των οστών. Είδε ότι «κάποια κρανιακά οστά ήταν λοξοτμημένα σαν τα βράγχια ψαριού, υποδεικνύοντας την αρθρική κινητικότητα κάποιου "πρωτογενή αναπνευστικού μηχανισμού"».(1) Χρησιμοποιώντας τον εαυτό του ως πειραματόζωο, με την βοήθεια διαφόρων έξυπνων μηχανημάτων που κατασκεύασε, ο Sutherland βίδωσε τμήματα του κρανίου του, δημιουργώντας έτσι περιορισμούς, κι ύστερα κατέγραψε τις αλλαγές που παρουσιάστηκαν.(1-3) Ως αποτέλεσμα του μεγέθους των αντιδράσεων που δοκίμασε από τον αυτο-πειραματισμό του και την αυτο-διόρθωσή του, ο Sutherland συμπέρανε ότι απελευθερώνοντας τους περιορισμούς κατά μήκος των κρανιακών ραφών,κι  επιτρέποντας έτσι την αρμόζουσα κίνηση, θα βελτιωνόταν συνολικά η λειτουργία.Κατ’ αυτόν τον τρόπο θεμελιώθηκε η κρανιακή οστεοπαθητική.
           Πλην της οστεοπαθητικής κοινότητας, πολύ λίγοι θεραπευτές στον δυτικό κόσμο πίστευαν ότι τα κρανιακά οστά κινούνται μετά την παιδική ηλικία μέχρι που εξελίχθηκε το έργο του Dr.Upledger. Στις αρχές του 1970, ο Upledger εργαζόταν με μία ομάδα ιατρών κι ερευνητών από το Michigan State University. Στόχος τους ήταν να διαπιστώσουν την εγκυρότητα του έργου του Sutherland για τον κρανιακό χειρισμό και να δουν αν τα κρανιακά οστά κινούνται πράγματι ή όχι. Ήθελαν επίσης να μάθουν την σύνθεση του υλικού των ραφών. Ο Upledger και η ομάδα του Michigan State χρησιμοποίησαν ηλεκτρονικό μικροσκόπιο για να προσδιορίσουν ότι το υλικό των ραφών συμπεριλαμβάνει αιμοφόρα αγγεία, νεύρα και συνδετικό ιστό.(4-7) Αυτά τα ευρήματα συνέτειναν σε δυναμική κινητικότητα των κρανιακών οστών σε αντίθεση με την οστέινη συγκόλληση αυτών.
           Για να διαπιστώσουν αν τα κρανιακά οστά κινούνται, η ομάδα του Michigan State μελέτησε την κρανιακή κίνηση ζώντων πρωτευόντων. Στερεώνοντας κεραίες στα βρεγματικά οστά πιθήκων και μέσω της χρήσης ραδιοκυμάτων, ήταν ικανοί να παρατηρήσουν ένα ρυθμό κι εύρος κίνησης ανάμεσα στα κρανιακά οστά από 6 μέχρι 12 κύκλους / λεπτό.(5) Μία μελέτη δημοσιευμένη από τον Thomas Adams,PhD, με τίτλο «Κινητικότητα των βρεγματικών οστών σε αναισθητοποιημένη γάτα» (8) ανέφερε ευρήματα μίας ρυθμικής κίνησης διαφορετικής από τον καρδιακό κι αναπνευστικό ρυθμό στις γάτες περίπου 11 κύκλους / λεπτό, χρησιμοποιώντας μετρητές καταπόνησης εγκάρσια στα βρεγματικά οστά των γατών. Ο Wallace και οι συνεργάτες του με τη χρήση υπερήχων παρατήρησαν ενδοκρανιακούς παλμούς ενός ρυθμού 9 κύκλων / λεπτό στον ανθρώπινο εγκέφαλο και στον ιστό μεμβράνης. (9) Τώρα φαινόταν αδιαμφισβήτητο ότι ίσχυε η αρχή του κρανιακού χειρισμού. Όμως τι πράγματι προκαλούσε την κίνηση των κρανιακών οστών; Δύο θεωρίες επεκράτησαν: α) ο μηχανισμός του υποδοχέα τάσεως και β) η θεωρία σωματιδίου αραχνοειδούς κοκκίωσης.

                                   Μηχανισμός του υποδοχέα τάσεως

           Ό,τι ήταν προηγουμένως γνωστό ανατομικά ήταν ότι η μηνιγγική μεμβράνη έχει στενή σχέση με το κρανίο κι ενώνεται σε διάφορα σημεία κατά μήκος του σπονδυλικού σωλήνα.


Αναφερόμενο ως ενδοκρανιακό σύστημα μεμβρανών, αποτελείται από ένα κάθετο σύστημα μεμβράνης που σχηματίζεται από το δρέπανο του εγκεφάλου και το δρέπανο της παρεγκεφαλίδας, το οποίο συνεχίζει προς τα κάτω για να σχηματίσει έναν ισχυρό, πυκνό κύκλο ιστού γύρω από το ινιακό τρήμα (Σχέδιο 4-1).


Το οριζόντιο τμήμα του ενδοκρανιακού συστήματος μεμβρανών δημιουργείται από «φύλλα» που διατρέχουν παραπλεύρως το άνω μέρος του δρεπάνου του εγκεφάλου και το κάτω μέρος του δρεπάνου της παρεγκεφαλίδας, σχηματίζοντας μία οριζόντια μεμβράνη δύο στιβάδων, το σκηνίδιο του εγκεφάλου και το σκηνίδιο της παρεγκεφαλίδας,αντίστοιχα. Γνωρίζουμε επίσης ότι το ΕΝΥ βρίσκεται βαθιά μέσα στην σκληρά μήνιγγα μέσα στον υπαραχνοειδή χώρο και σχηματίζεται μέσα στο σύστημα κοιλιών του εγκεφάλου. Πριν από την έρευνα του Michigan State, ο Sutherland πίστευε ότι το θεμέλιο για κάθε κίνηση των κρανιακών οστών ήταν η κίνηση στην σφηνοβασική άρθρωση. Πίστευε ότι υπήρχε συστολή και διαστολή του συστήματος κοιλιών και πως αυτή η εκτατική κίνηση προκαλούσε κίνηση στην σφηνοβασική άρθρωση (3), ή αλλιώς μία πράξη του εγκεφάλου εξωτερικής άντλησης.

           Αν και η έρευνα του Upledger επιβεβαίωσε το μεγαλύτερο μέρος του μοντέλου του Dr.Sutherland, ο Upledger θέτει ως αξίωμα ότι στην πραγματικότητα υπάρχει μία εσωτερική αντλία και οι υποδοχείς όγκου/πίεσης ευθύνονται για τις αλλαγές του όγκου του ΕΝΥ, και πως αυτή η μεταβολή όγκου του ΕΝΥ μέσα στο ενδοκρανιακό σύστημα μεμβρανών προκαλεί την κίνηση των κρανιακών οστών. Ο Upledger και οι συνεργάτες του διατύπωσαν το «υδραυλικό μοντέλο στατικής πίεσης», επεξηγώντας τον κρανιοϊερό ρυθμό, την κίνηση του ΕΝΥ και τις σχέσεις τους με την κίνηση ανάμεσα στα κρανιακά οστά. Αυτό το μοντέλο είναι ένα ημίκλειστο υδραυλικό σύστημα μέσα στο οποίο το ΕΝΥ παράγεται και επαναρροφάται συνεχώς εντός της δεξαμενής του μηνιγγικού συστήματος. Ως προς την φυσιολογία αυτό που συμβαίνει είναι ότι το ΕΝΥ εκκρίνεται με σταθερό ρυθμό μέσω των αραχνοειδών λαχνών της οβελιαίας ραφής και στον πρόσθιο οβελιαίο κόλπο μέσω των αραχνοειδών σωματίων, κι έπειτα επαναρροφάται πίσω στο φλεβικό σύστημα. Με νεκροτομή και με τη χρήση ηλεκτρονικού μικροσκοπίου εντοπίστηκαν ευαίσθητοι στην πίεση υποδοχείς μέσα στο βασικό υλικό της οβελιαίας ραφής μαζί με νευρικές οδούς που καταλήγουν στο χοριοειδές πλέγμα των πλαγίων κοιλιών. Θεωρητικά αυτοί οι υποδοχείς πίεσης μπορεί να δίνουν σήμα στο χοριοειδές πλέγμα να αυξήσει την παραγωγή εγκεφαλονωτιαίου υγρού όταν έχει φθάσει σ’ έναν χαμηλό ουδό. Όταν έχει παραχθεί αρκετό ΕΝΥ, οι μηνιγγικές μεμβράνες διαστέλλονται ως το σημείο ενεργοποίησης των υποδοχέων τάσεως στην οβελιαία ραφή, δίνοντας σήμα στο χοριοειδές πλέγμα να σταματήσει την παραγωγή ΕΝΥ. Το ΕΝΥ συνεχίζει να επαναρροφάται μέσω των αραχνοειδών λαχνών μέχρι να φθάσει στον κατώτατο ουδό × οι υποδοχείς αίσθησης στη ραφή θα στείλουν πάλι σήμα στο χοριοειδές πλέγμα να παράγει ΕΝΥ. Αυτή η δυναμική θεωρία διατυπώνει ότι το εγκεφαλονωτιαίο υγρό παράγεται μ’ έναν ρυθμό διπλάσιο από αυτόν της σταθερής επαναρρόφησης, και πως όταν φθάσει σ’ έναν ανώτατο ουδό, η παραγωγή παύει από έναν εσωτερικό μηχανισμό ομοιοστασίας. (3)

                   
     Θεωρία σωματιδίου αραχνοειδούς κοκκίωσης

           Ένας άλλος μηχανισμός ανάδρασης που μπορεί να υποστηρίζει την ρυθμική ροή του ΕΝΥ μέσα στο κρανιοϊερό σύστημα είναι ένας που εμπλέκει το σωματίδιο αραχνοειδούς κοκκίωσης. Αυτό το σωματίδιο προβάλλεται στο κάτω μέρος του οβελιαίου κόλπου στην γωνία ένωσής του με την μεγάλη εγκεφαλική φλέβα και περιέχει ένα ημιτονοειδές πλέγμα αιμοφόρων αγγείων που, όταν βρίσκεται σε κατάσταση συμφόρησης, λειτουργεί ως μηχανισμός αντεπίστροφης βαλβίδας. Η αυξανόμενη αντίθλιψη από τα συμφορημένα αγγεία μπορεί να επηρεάζει την έκκριση του εγκεφαλονωτιαίου υγρού στο χοριοειδές πλέγμα των πλαγίων κοιλιών. (3) Και οι δύο θεωρίες ενισχύουν την υπόθεση του «υδραυλικού μοντέλου στατικής πίεσης» και της ικανότητάς του να είναι η κινητήριος δύναμη της κρανιοϊερής κίνησης.    
                
                             Επίδραση των περιορισμών στον κρανιοϊερό ρυθμό

           Ο Upledger και οι συνεργάτες του υποστήριζαν ότι με επαρκή εκπαίδευση κι εξάσκηση, ένας ικανός θεραπευτής μπορεί να εντοπίζει και να αξιολογεί την ποιότητα του κρανιοϊερού ρυθμού ενός ατόμου οπουδήποτε επάνω στο σώμα. Αυτός ο ρυθμός διακόπτεται όταν εμφανίζονται περιορισμοί. Πώς εμφανίζονται αυτοί οι περιορισμοί μέσα στο σύστημα, πώς επηρεάζουν τον ασθενή και τι μπορούν οι θεραπευτές να κάνουν γι’ αυτό; Πρώτον, κάποιος μπορεί να έχει ένα άμεσο τραύμα στο σύστημα που να επηρεάζει κατευθείαν ένα κρανιακό οστό, το όριο της άρθρωσης κάποιας ραφής, ή την ίδια την μεμβράνη, ή/και κάποιος μπορεί να υφίσταται ένα έμμεσο τραύμα, το οποίο πιθανώς να επηρεάζει το σύστημα των κρανιοϊερών μεμβρανών. Το άμεσο τραύμα εξηγείται εύκολα . μπορεί να προκύψει από οποιοδήποτε γεγονός : ένα κόψιμο ή γδάρσιμο, μία πληγή που επουλώνεται, ένα τράνταγμα από αυτοκινητιστικό ατύχημα ή μία πτώση, ένα κάταγμα, κτλ. Ένα έμμεσο τραύμα μπορεί να προέλθει από συμβάντα όπως κακώσεις από επαναλαμβανόμενη κίνηση, κακή στάση στο κάθισμα ή στην όρθια θέση, συνήθειες στην κίνηση ή στην στάση που βγάζουν το σώμα από τον σωστό ανατομικό ευθειασμό, και στάσεις που αντανακλούν συναισθηματικά προβλήματα όπως το κοινό σκύψιμο των πολύ ψηλών ανθρώπων, και η κυρτή στάση λόγω κατάθλιψης.
           Το περιτοναϊκό σύστημα του σώματος, παίζει μεγάλο ρόλο και στα άμεσα και στα έμμεσα τραύματα, που καταλήγουν σε περιορισμούς του κρανιοϊερού ρυθμού. Θυμηθείτε ότι η περιτονία είναι ένα ινώδες κολλαγονούχο δίκτυο συνδετικού ιστού που διατρέχει ολόκληρο το σώμα, καλύπτοντας κάθε μυ, όργανο, οστέινη δομή και κύτταρο στο σώμα. Αν χρησιμοποιούσαμε την μεταφορά ενός κεριού με κοχύλια τοποθετημένα στο εσωτερικό του, τα κοχύλια θα ήταν κάθε κύτταρο, κάθε όργανο, κάθε μυς, οστό και νεύρο στο σώμα και το κέρι θα αντιπροσώπευε την περιτονία. Ανατομικά, η περιτονία πορεύεται αρχικά σε μία επιμήκη κατεύθυνση μέσα στο οβελοειδές επίπεδο από την κορυφή του κρανίου έως την πελματική περιτονία των ποδιών σε ένα συνεχές αλληλένδετο δίκτυο συνδετικών ιστών. Υπάρχουν επίσης οριζόντια διαφράγματα ή πτυχές της περιτονίας, που δημιουργούν κοιλότητες οι οποίες διευκολύνουν την ακέραια μορφή και την σταθερότητα, και που επιτρέπουν στα σπλαχνικά όργανά μας να παραμένουν στη θέση τους. Χωρίς αυτές τις οριζόντιες πτυχές της περιτονίας, θα επικρατούσε η βαρύτητα και τα νεφρά μας θα έπεφταν μέσα στην πυελική λεκάνη, οι πνεύμονές μας θα εκτείνονταν συνεχώς πλάγια και θα έπεφταν στην κοιλιακή κοιλότητα. Οι οριζόντιες πτυχές της περιτονίας εντοπίζονται στη βάση του ινίου, στο ύψος του υοειδούς οστού στον λαιμό, στην θωρακική είσοδο, στο αναπνευστικό διάφραγμα, και στην έδρα της πυέλου. Η περιτονία της σκληράς μήνιγγας που περιβάλλει το κρανίο και τον νωτιαίο μυελό σχηματίζει το έλυτρο της σκληράς μήνιγγας μέσα στο οποίο συντελείται ο κρανιοϊερός ρυθμός.
           Η περιτονία συνδέεται με το μηνιγγικό σύστημα μέσω των ελύτρων της σκληράς μήνιγγας καθώς εξέρχονται αυτά από την σπονδυλική στήλη. Με κάποιο τραύμα, το περιτοναϊκό σύστημα  μπορεί να διαρρηχθεί εφόσον η περιτονία βρίσκεται παντού. Oι συμφύσεις μπορούν να παράγουν και να εκτείνουν την επίδρασή τους με πολλούς τρόπους και σε πολλές κατευθύνσεις οπουδήποτε στο σώμα. Άρα, είναι δυνατό μία κάκωση στο γόνατο να παρουσιαστεί με συμπτώματα στο κρανίο με μορφή κεφαλαλγιών ή εμβοής, ακόμη κι αν δεν υπάρχει απευθείας νευρομυϊκή ή οστική σύνδεση με το ίδιο το γόνατο. Έχοντας υπόψη αυτό το μοντέλο, οι θεραπευτές πρέπει να μάθουν να βλέπουν το περιτοναϊκό σύστημα ως μία ολοκληρωμένη μονάδα αντί να εστιάζουν απλά στην περιοχή του συμπτώματος ή της κάκωσης.
           Ένα εξαίρετο κλινικό παράδειγμα για την ανάγκη διερεύνησης του ευρύτερου συστήματος ολόκληρου του σώματος για την αιτία ενός συμπτώματος μπορεί να αποτελέσει το παράδειγμα της Mary Clark, μίας καταδύτριας ολυμπιακών αγώνων, της οποίας η σταδιοδρομία σταμάτησε εντελώς λόγω ενός προβλήματος με ιλίγγους. Η ισορροπία της είχε επηρεαστεί τόσο σοβαρά ώστε ήταν ανίκανη να σταθεί στον βατήρα, πόσο μάλλον να συναγωνισθεί ως καταδύτρια. Είχε δοκιμάσει πολλές παραδοσιακές ιατρικές θεραπείες χωρίς αποτέλεσμα, μέχρι που την εξέτασε και την θεράπευσε ο Dr.Upledger. Αποτίμησε το κρανιοϊερό σύστημά της και συμπέρανε πως το πρόβλημα του ιλίγγου της πιθανότατα να προερχόταν από μία παλιά κάκωση του γονάτου. Ψηλάφησε τις γραμμές περιορισμού της περιτοναϊκής έλξης για να διατρέξει από το γόνατό της μέχρι το κροταφικό οστό της, στην πραγματικότητα έλκοντας το πλάγιο οστό του κεφαλιού της σε μία πρόσθια συστροφή. Έτσι επηρεάστηκε ο ακουστικός πόρος που περνάει μέσα από το κροταφικό οστό, και τα συμπτώματα παρουσιάστηκαν ως ίλιγγος. Οι απελευθερώσεις του περιτοναϊκού συστήματος επέτρεψαν στο κροταφικό οστό να επανέλθει στην ορθή θέση του, και το πρόβλημα της εμβοής επιλύθηκε. (5) Η δεσποινίδα Clark μπορούσε να επιστρέψει στους αγώνες καταδύσεων, κερδίζοντας τελικά το χάλκινο μετάλλιο των Ολυμπιακών Αγώνων το 1996.

        
            Το πρωτόκολλο αξιολόγησης και θεραπείας του κρανιοϊερού συστήματος του Dr.Upledger

           Οι θεραπευτές της κρανιοϊερής θεραπείας απελευθερώνουν τις περιτοναϊκές συμφύσεις μέσω τεχνικών απελευθέρωσης των οριζοντίων διαφράγματων, κι απελευθερώνουν τους περιορισμούς των μεμβρανών με την κινητοποίηση των χωριστών οστών του κρανίου,τα οποία προσκολλώνται απευθείας στις κρανιακές μεμβράνες. Ο Upledger επινόησε ένα πρωτόκολλο σταδιακών ενεργειών για να αξιολογεί και να θεραπεύει το κρανιοϊερό σύστημα. Αφού αποτιμήσει τον κρανιοϊερό ρυθμό κατά μήκος διαφόρων περιοχών του σώματος, το πρώτο βήμα του είναι να επιφέρει ένα «σημείο ηρεμίας» κάπου στο σώμα του ασθενούς. (3) Συνήθως ένα «σημείο ηρεμίας» επιτελείται στη βάση του κρανίου ή στο ύψος του ιερού οστού και προκαλείται όταν ο θεραπευτής σκοπίμως με τα χέρια παρεμποδίζει τον ρου του εγκεφαλονωτιαίου υγρού, φέρνοντας το σύστημα σε πλήρη ανάπαυση. Αυτή η ενέργεια ισορροπεί το αυτόνομο νευρικό σύστημα κι αυξάνει την χαλάρωση. Κατά την διάρκεια αυτής της κατάστασης «παύσης», το σύστημα έχει την ευκαιρία να αυτοδιορθωθεί και να αναδιοργανωθεί. Ο θεραπευτής θα βρει τον κρανιακό ρυθμό πιο δυνατό και πιο κανονικό μετά την εισαγωγή ενός "σημείου ηρεμίας", επειδή η παρεμβολή με τα χέρια στη λειτουργία του συσσήματος, ανοίγει νέες οδούς ή/και διαρρηγνύει παλιούς περιορισμούς.
           Το δεύτερο βήμα στο πρωτόκολλο του Upledger επανορθώνει τα οριζόντια περιτοναϊκά διαφράγματα που όπως περιγράφηκε νωρίτερα βρίσκονται στο ύψος της πυέλου, στο αναπνευστικό διάφραγμα, στην θωρακική έξοδο (είσοδο), στο υοειδές, και στην βάση του κρανίου ή την υποινιακή χώρα. Οι περισσότερες επιμήκεις περιτοναϊκές ίνες μπορούν να είναι ευπρόσιτες μέσω αυτών των οριζοντίων διαφραγμάτων. Ο θεραπευτής βασικά θεραπεύει επηρεάζοντας με βιοενέργεια κάποιον ή και όλους τους ιστούς που βρίσκονται ανάμεσα στο ένα χέρι που ακουμπάει την άνω επιφάνεια του σώματος και στο άλλο που ακουμπάει την κάτω επιφάνεια του σώματος στην περιοχή της οριζόντιας πτυχής. Για παράδειγμα, στο ύψος του πυελικού διαφράγματος, θα μπορούσαμε να επανορθώσουμε όχι μόνο περιτοναϊκούς περιορισμούς κάτω από το δέρμα, αλλά και προβλήματα με το οσφυϊερό-κοκκυγικό σύμπλεγμα ή/και το ουρογεννητικό σύστημα. Θα μπορούσαν να επανορθωθούν συμπτώματα όπως η συχνουρία, ο προστάτης, και κολπικά προβλήματα που μπορεί να προέρχονται από περιορισμούς της περιτονίας που περιβάλλει τα όργανα και τα κύτταρα αυτής της περιοχής.
           Το αναπνευστικό διάφραγμα που βρίσκεται στη μεταβατική περιοχή του Θ12-Ο1 οπίσθια και ακριβώς κάτω από την ξιφοειδή απόφυση πρόσθια περιβάλλει τον διαφραγματικό μυ.Φυσικά, οποιοδήποτε πρόβλημα στην αναπνοή, διεύρυνση των πλευρών, προβλήματα στον οισοφάγο, στο στομάχι, στην κάτω κοίλη φλέβα, στο πάγκρεας, στο ήπαρ, στον σπλήνα, στο εγκάρσιο κόλον,στα επινεφρίδια και στην συνδεόμενη ραχιαία μοίρα, θα μπορούσαν όλα να ωφεληθούν από την απελευθέρωση της υπερτονικότητας του αναπνευστικού διαφράγματος.
           Η «θωρακική είσοδος» ονομάζεται έτσι λόγω του αίματος,της λέμφου και του ΕΝΥ που ρέουν μέσω αυτής της περιοχής από το κεφάλι μέσα στην θωρακική κοιλότητα.1 Αυτό το περιτοναϊκό διάφραγμα βρίσκεται στο ύψος του Α7-Θ1 οπίσθια και στο ύψος της στερνοκλειδικής λαβής πρόσθια. Εάν υπάρξει περιορισμός, αυτή η περιοχή δυνάμει μπορεί να κρατήσει υγρό εντός του κρανίου. Εντός  αυτής της περιοχής βρίσκονται μυριάδες δομών που θα μπορούσαν δυνάμει να επηρεαστούν από την υπερτονικότητα της εγκάρσιας περιτονίας και, κατ’ αυτόν τον τρόπο, να ελαττωθεί η κανονική ροή του κρανιοϊερού υγρού. Ο υπεζωκοτικός θόλος, οι ώμοι, η ωμοπλάτη, η κλείδα και η πρώτη πλευρά, τα χέρια, το υοειδές μυϊκό σύστημα, ο στερνοκλειδομαστοειδής μυς, οι άνω τραπεζοειδείς μύες, ο σκαληνός μυς και το μυώδες πλάτυσμα, οι σφαγίτιδες φλέβες, οι υποκλείδιες αρτηρίες και φλέβες, ο θυρεοειδής και ο παραθυρεοειδής αδένας, όλα αυτά βρίσκονται μέσα σ’ αυτήν την περιοχή. Κάποιος μπορεί να δει πώς μία στάση σώματος με προτεταμένο κεφάλι και κυρτούς ώμους θα μπορούσε να επιφέρει μεγάλη διάταση της περιτονίας σε αυτές τις δομές και να προκαλέσει συμπτώματα σε διάφορα σημεία, συμπεριλαμβανομένων της έξαρσης του συνδρόμου αυχενικού άλγους στο άνω τεταρτημόριο, της ατονίας των περιστροφέων μυών στους καρπούς, της θυλακίτιδας των υποδελτοειδών μυών, και της παραισθησίας στα δάχτυλα των χεριών.
           Το υοειδές διάφραγμα είναι ακριβώς αυτό πάνω και κάτω από το υοειδές οστό. Η περιτοναϊκή διάταση σε αυτή την περιοχή μπορεί να επηρεάσει το υοειδές μυϊκό σύστημα, το οποίο είναι σημαντικό για την μάσηση και την κατάποση. Αυτή η οριζόντια πτυχή εκτείθεται συνήθως σε κάκωση από βίαιο τράνταγμα (σύνδρομο μαστιγίου), και οι περιορισμοί συνδέονται με νόσημα της κάτω κροταφογναθικής άρθρωσης (TMJ), εμβοή, λοιμώξεις του αυτιού και ούτω καθεξής.
           Η ινιακή κρανιακή βάση (OCB) είναι η περιοχή που βρίσκονται οι υπινιακοί μύες στη βάση του κρανίου, ανάμεσα στο ινίο και τον άτλαντα και τον άτλαντα και τον άξονα των σπονδύλων. Ο σωλήνας της σκληράς μήνιγγας ενώνεται απευθείας με το μέγα  τρήμα και με την οπίσθια επιφάνεια των σπονδυλικών σωμάτων των Α1 και Α2. Οι βλάβες είναι συνήθεις σε αυτήν την περιοχή και μπορούν σοβαρά κι άμεσα να στρεβλώσουν το κρανιοϊερό σύστημα. Με κάποια κάκωση από βίαιο τράνταγμα, οι υπινιακές δομές συμπιέζονται μαζί και οι κόνδυλοι του ινίου μπορεί να προταθούν στις άνω αρθρικές επιφάνειες του άτλαντα. Η περιοχή αυτή πρέπει να κινείται ελεύθερα ώστε ο άτλαντας να περιστρέφεται σωστά επάνω στον άξονα. Η απελευθέρωση της κρανιακής βάσης είναι επίσης ωφέλιμη για τους ιστούς που συνδέονται με το σφαγιδιτικό τρήμα. Πέρα από την αποσυμπίεση της σφαγίτιδος φλέβας, τα γλωσσοφαρυγγικά, πνευμονογαστρικά και νωτιαία επικουρικά κρανιακά νεύρα περνούν μέσα από το τρήμα και, κατ’ αυτόν τον τρόπο, ο ασθενής μπορεί να ωφεληθεί νευρολογικά από την απελευθέρωση.3
           Αφού απελευθερωθούν όλα τα παραπάνω οριζόντια διαφράγματα, το τρίτο βήμα στο πρωτόκολλο του Upledger έρχεται να απελευθερώσει το ιερό οστούν από το κατώτερο οσφυϊκό τμήμα της σπονδυλικής στήλης κι από τα ειλεακά ή ανώνυμα οστά. Προφανώς, κάθε τραύμα ιστού από διαστρέμματα ή υπερεντάσεις του οσφυϊκού τμήματος της σπονδυλικής στήλης και της ιερολαγόνιας άρθρωσης μπορεί να επανορθωθεί  με αυτή την τεχνική. Προβλήματα στους δίσκους και προβλήματα με δομές εννευρομένες από τις ιερές νευρικές ρίζες - το κόλον, το ορθόν έντερο, ο γλουτιαίος μυς, ο απιοειδής μυς, και οι προκληθείσες διαφορές στα μήκη των κάτω άκρων - μπορούν επίσης να επανορθωθούν απελευθερώνοντας το ιερό οστούν. Το κρανιοϊερό σύστημα έχει άμεση πρόσφυση της σκληράς μήνιγγας στα οστά στο ύψος του Ι2, έτσι περιορισμοί σε αυτό μπορούν άμεσα να επηρεάσουν δυσμενώς την ροή του συστήματος, όχι μόνο στο ύψος του οσφυϊερού τμήματος της σπονδυλικής στήλης, αλλά και σε όλη την διαδρομή προς το κεφάλι και τον αυχένα. Ο σωλήνας της σκληράς μήνιγγας προορίζεται να γλιστρά ελεύθερα μέσα στον σπονδυλικό σωλήνα και το ινίο και το ιερό οστούν είναι σχεδιασμένα έτσι ώστε να κινούνται συγχρονισμένα το ένα με το άλλο. Μετά την απελευθέρωση του ιερού οστού, ο θεραπευτής μπορεί να εκτελέσει «ελκυσμό του σωλήνα της σκληράς μήνιγγας» στο πέρας του ιερού οστού, ακολουθούμενο από το τέταρτο βήμα, μία «ταλάντευση κι ολίσθηση» του σωλήνα της σκληράς μήνιγγας κρατώντας και τα δύο άκρα, το ιερό και το ινιακό, του σωλήνα της σκληράς μήνιγγας – αν θέλετε μία «λείανση» του σωλήνα της σκληράς μήνιγγας μέσα στον σπονδυλικό σωλήνα. Η ταλάντευση κι ολίσθηση είναι χρήσιμες για την αξιολόγηση και για την θεραπεία του σωλήνα της σκληράς μήνιγγας μέσα στον σπονδυλικό σωλήνα επειδή ένας εξασκημένος θεραπευτής ή θεραπεύτρια μπορεί να νιώσει ανάμεσα στα χέρια του/της πού παραμένουν περαιτέρω κρανιοϊεροί περιορισμοί και να εντοπίσει ποια τμήματα είναι ακινητοποιημένα μέσα στο σύστημα. Αν ο θεραπευτής ή η θεραπεύτρια νιώθει τον σωλήνα καθαρό από το κεντρικό άκρο μέχρι να φθάσει προς τα κάτω στο ύψος του Θ6, κι έπειτα είναι πάλι καθαρός από το περιφερειακό άκρο μέχρι επάνω περίπου στον Θ11-Ο1, τότε μπορεί να αναρρωτηθεί : «Ο περιορισμός βρίσκεται μέσα στον σωλήνα ακριβώς κάτω από τον Θ6;Ή βρίσκεται ακριβώς έξω από τον σωλήνα της σκληράς μήνιγγας στον περιβάλλοντα μαλακό ιστό ή σε άρθρωση,ή βρίσκεται κάπου μακρύτερα στα σπλάχνα ή στην περιτονία δημιουργώντας φραγμό στο ύψος του Θ6;» Από τότε που θα εντοπιστεί με ακρίβεια ο περιορισμός, ο θεραπευτής μπορεί να χρησιμοποιήσει άλλες μεθόδους, όπως κινητοποίηση των αρθρώσεων,και μυοπεριτοναϊκή απελευθέρωση, για να απελευθερώσει αυτά τα δύο επίπεδα και να καθαρίσει εντελώς τον σωλήνα της σκληράς μήνιγγας από το ένα άκρο έως το άλλο.
           Εκτός από τη χρησιμοποίηση της κινητοποίησης των αρθρώσεων,των τεχνικών μυϊκής ενέργειας, των τεχνικών θέσης και λαβής, ή των τεχνικών μαλακών ιστών/μυοπεριτοναϊκής απελευθέρωσης για να απελευθερώσει αυτούς τους περιορισμούς, ο Upledger εισήγαγε εκ νέου μία τεχνική που πρώτος επινόησε ο Sutherland η οποία καλείται τεχνική «V-spread», και στην οποία ενσωματώνεται επίσης η τεχνική που καλείται «κατευθυνόμενη ενέργεια». Και οι δύο είναι απίστευτα δραστικές τεχνικές για την θεραπεία και την αναδιοργάνωση των ιστών. Ο θεραπευτής ή η θεραπεύτρια απλά εναποθέτει δύο δάχτυλα εγκάρσια στο όριο της ραφής ή του εύχερου τμήματος που θέλει να κινητοποιήσει και, με το άλλο χέρι συνήθως στην απέναντι επιφάνεια του σώματος, επικεντρώνει την προσοχή του/της εκεί όπου θέλει να πάει η ενέργεια. Με συμπάθεια η ενέργεια κατευθύνεται από το ένα χέρι μέσω των ιστών προς τον σχηματισμό V του άλλου χεριού μέχρι να γίνει αισθητή κάποια απελευθέρωση. Οι ενδείξεις απελευθέρωσης μπορεί να περιλαμβάνουν θερμότητα, παλμό, ή/και κάποιο μαλάκωμα που γίνεται αντιληπτό ανάμεσα στα δύο δάχτυλα του θεραπευτή ( Σχέδιο 4-2 ).


 
 
Σχέδιο 4-2  (Επανεκτύπωση της εικόνας, κατόπιν αδείας από τον καθ. Upledger, Je, Vredevoogd JD. Craniosacral Therapy, Seattle, Wash: Eastland Press; 1983:100) 

Αν και ο μηχανισμός δράσης στο μοριακό επίπεδο παραμένει μυστήριο, ο σκόπιμος εστιασμός ενέργειας μέσα στο σώμα έχει επιστημονικά προσδιοριστεί ότι προκύπτει από βιομαγνητικές εκπομπές από τα χέρια του θεραπευτή.10 Στο κοντινό μέλλον, η επιστημονική τεχνολογία θα προχωρήσει σε σημείο τέτοιο ώστε όργανα να μπορούν να μετρήσουν ποσοτικά τα αποτελέσματα που βλέπουμε. Είναι χρήσιμο να θυμόμαστε πως ο Dr.Fritz Hoffman παρασκεύασε την ασπιρίνη για να βοηθήσει τον πατέρα του στους αρθριτικούς πόνους του το 1897. Η επιστήμη δεν ήταν τόσο προχωρημένη μέχρι το 1970 για να αναγνωρίσει την αντίδραση της προσταγλανδίνης.

           Μετά την απελευθέρωση του σωλήνα της σκληράς μήνιγγας, το πέμπτο βήμα εστιάζει στην επανόρθωση,στη διόρθωση και στους περιορισμούς των ίδιων των κρανιακών οστών. Κάθε οστό ενώνεται με άλλα οστά και με διαφορετικές κρανιακές μεμβράνες. Ανοίγοντας το μετωπιαίο οστό πρόσθια και τα βρεγματικά οστά άνωθεν, ο θεραπευτής συνδέεται με το δρέπανο του εγκεφάλου και το κάθετο σύστημα μεμβρανών. Το μετωπιαίο οστό βρίσκεται πρόσθια πάνω από τον εγκεφαλικό φλοιό . ως εκ τούτου, αποσυμπιέζοντας αυτό το οστό μπορεί να έχει θετικά αποτελέσματα σε κεφαλαλγίες, τραύμα στο κεφάλι, και προβλήματα των μετωπιαίων κόλπων. Κάποια παιδιά με εγκεφαλική παράλυση έχουν επικάλυψη της μετωπιαίας ραφής και η απελευθέρωσή της μπορεί να καταλήξει σε έντονες μειώσεις του ποσού σπαστικότητας σε αυτά τα παιδιά 3. Εφόσον το οριζόντιο πέταλο του μετωπιαίου οστού συμβάλλει στην οφθαλμική και ρινική κοιλότητα, η αποσυμπίεση εδώ θα μπορούσε να επηρεάσει θετικά πόνους στα μάτια και οσφρητικές εκροές, όπως και την παροχέτευση των ιγμορίων.
           Τα βρεγματικά οστά εφάπτονται του εγκεφαλικού φλοιού.Το έκτο βήμα επιτρέπει στον θεραπευτή να απομακρύνει την πίεση από τον ίδιο τον εγκέφαλο. Η προς τα άνω μετακίνηση των βρεγματικών οστών συμβάλλει στην απελευθέρωση από περιορισμούς των μετωπιαίων οστών, των κροταφικών οστών, του σφηνοειδούς και του ινιακού οστού. Η οβελιαία ραφή πορεύεται ανάμεσα στα βρεγματικά οστά, και το δρέπανο του εγκεφάλου εφάπτεται της εσωτερικής επιφάνειας αυτού του ζεύγους οστών. Χρησιμοποιώντας την τεχνική της προς τα άνω μετακίνησης των οστών, ένας εξασκημένος θεραπευτής μπορεί να κινητοποιήσει και να απελευθερώσει τους περιορισμούς του δρεπάνου του εγκεφάλου, να κινηθεί μέσω του δρεπάνου της παρεγκεφαλίδας και να συνεχίσει προς τα κάτω, απελευθερώνοντας τον ίδιο τον σωλήνα της σκληράς μήνιγγας. Αυτή η τεχνική είναι εξαίρετη για την βελτίωση της ανταλλαγής υγρού μέσα στο κοιλιακό σύστημα. Ενδείξεις και συμπτώματα όπως κεφαλαλγίες, προβλήματα των ιγμορίων, παροδικά ισχαιμικά επεισόδια, απώλεια μνήμης, και δυσκολία στην οργάνωση κινήσεων μπορούν να επανορθωθούν με αυτή την τεχνική. Ένα νεογνό που γεννήθηκε με εμβρυουλκία θα έπρεπε να υποβληθεί σε απελευθέρωση των βρεγματικών οστών όσο το δυνατό συντομότερα μετά τη γέννησή του, καθώς τα βρεγματικά οστά αποτελούν συνήθως την επιφάνεια που αρπάζουν οι λαβίδες για την εξολκή.
           Τα βήματα εφτά κι οχτώ, η απελευθέρωση του σφηνοειδούς οστού στην πρόσθια-οπίσθια διεύθυνση, και των κροταφικών οστών πλάγια, επανορθώνει περιορισμούς του σκηνιδίου του εγκεφάλου και του σκηνιδίου της παρεγκεφαλίδας, γνωστά επίσης κι ως το οριζόντιο σύστημα μεμβρανών. Τα κρανιακά νεύρα 3 (το κοινό οφθαλμοκινητικό), 4 (το τροχιλιακό), και 6 (το απαγωγό) διαδράμουν ανάμεσα στις στιβάδες του οριζόντιου συστήματος μεμβρανών, κι έτσι οι δυσλειτουργίες που σχετίζονται με την κίνηση των ματιών μπορούν να επανορθωθούν με αυτές τις τεχνικές.11 Για παράδειγμα, ακόμη κι ο στραβισμός διορθώθηκε με αυτή την τεχνική.3 Τα κροταφικά οστά χρησιμοποιούνται βασικά ως οστέινες λαβές για να διευρυνθεί πλάγια η μεμβράνη. Συμπίεση των κροταφικών οστών μπορεί επίσης να απελευθερώσει την περιτονία που συνδέεται με δομές οστίτων και μαλακών ιστών οι οποίες προσφύονται στα κροταφικά οστά και στην μαστοειδή απόφυση. Επειδή ο στερνοκλειδομαστοειδής μυς,ο σπληνοειδής κεφαλικός μυς, ο ορθός κεφαλικός μυς,κι ο επιμήκης κεφαλικός μυς και οι κροταφίτες μύες προσφύονται όλοι στα κροταφικά οστά, θα ήταν καλό οι θεραπευτές να αξιολογούν τους πιθανούς περιορισμούς στα κροταφικά οστά για συμπτώματα άλγους στον αυχένα και στους ώμους, κακώσεις από βίαιο τράνταγμα, και προβλήματα της κάτω κροταφογναθικής άρθρωσης. Όταν θα έχουν απελευθερωθεί τα κροταφικά οστά η προσοχή θα πρέπει να στραφεί στην κάτω γνάθο.
           Ως προσωπική σημείωση, στην κλινική πολλές φορές βρήκα τους άνω αυχενικούς σπονδύλους των ασθενών μου να μην είναι σε ευθειασμό και μέχρι να απελευθερώσω την κρανιακή βάση και τα κροταφικά οστά, τα συμπτώματα των ασθενών δεν υποχωρούσαν πλήρως.
           Όσον αφορά την εμπλοκή των κρανιακών νεύρων 5 (τρίδυμο), το οποίο είναι σημαντικό για τους μύες της μάσησης, 7 (προσωπικό) για την έκφραση του προσώπου και την αίσθηση μέρους της γλώσσας και 9 (γλωσσοφαρυγγικό), το οποίο παρέχει εννεύρωση για την ομιλία, την κατάποση και την γλώσσα, και τα τρία εξέρχονται στο ύψος του στελέχους του εγκεφάλου και, ως εκ τούτου, μπορεί να επηρεάζονται από τον προσανατολισμό των κροταφικών οστών.11,12
           Το σφαγιδιτικό τρήμα, ακριβώς πλάγια στο λιθοειδές τμήμα του κροταφικού οστού, είναι μία σημαντική δομή, κι αντιτιθέμενη τάση ιστών γύρω από αυτό μπορεί να αυξάνει την αντίθλιψη στο κεφάλι και στα ιγμόρια, όπως και να διακόπτει την νευρική δραστηριότητα για τα κρανιακά νεύρα που διέρχονται μέσω αυτού. Το πνευμονογαστρικό νεύρο που εννευρώνει τόσες πολλές δομές μπορεί να περιέλθει σε παρασυμπαθητικοτονία και να προκαλέσει όλων των ειδών τα προβλήματα ως αποτέλεσμα μη φυσιολογικής τάσης ιστών γύρω από το σφαγιδιτικό τρήμα. Στην πραγματικότητα ο ακουστικός πόρος περνάει μέσα από αυτό το οστό, έτσι οποιαδήποτε προβλήματα με την ισορροπία, την ακοή, την εμβοή, και χρόνιες λοιμώξεις του αυτιού μπορεί να είναι αντανακλαστικά της θέσης των κροταφικών οστών και της κινητικότητάς τους. Κλινικά, παιδιά με αυτισμό φαίνεται συχνά να έχουν ένα ιστορικό πολύ σοβαρής συμπίεσης των κροταφικών οστών αμφοτερόπλευρα.3,4 Σε παιδιά με δυσλεξία, οι κρανιοϊεροί θεραπευτές βρίσκουν συχνά συμπιεσμένο το δεξί κροταφικό οστό . και σε παιδιά με δυσαριθμία (δυσχέρεια στη χρήση μαθηματικών), είναι συμπιεσμένο το αριστερό κροταφικό οστό.3,5
           Το ένατο βήμα έρχεται να απελευθερώσει το σφηνοειδές, το τελευταίο κρανιακό οστό που χρειάζεται να αποσυμπλακεί  για να απελευθερωθεί ολόκληρο το οριζόντιο σύστημα μεμβρανών (Σχέδιο 4-3).
Σχέδιο 4-3
(Επανεκτύπωση της εικόνας, κατόπιν αδείας από τον καθ. Upledger, Je, Vredevoogd JD. Craniosacral Therapy, Seattle, Wash: Eastland Press; 1983:100)








Χρησιμοποιείται μία τεχνική συμπίεσης κι αποσυμπίεσης. Καθισμένος από την πλευρά του κεφαλιού του ασθενούς ο οποίος βρίσκεται σε ύπτια θέση, ο θεραπευτής ακουμπάει τ’ ακροδάχτυλά του μαλακά επάνω στους δύο κροτάφους ακριβώς πλάγια από τα μάτια. Η αρχική κίνηση αποσκοπεί στον κατευνασμό, με αυτόν τον τρόπο «ξελασκάρει την κολλημένη πόρτα» πριν την ανοίξει, γεγονός που συμβαίνει με μία απαλή πίεση προς τα κάτω προς την επιφάνεια όπου βρίσκεται ξαπλωμένος ο ασθενής. Ύστερα από μερικά λεπτά, ο θεραπευτής αντιστρέφει την φορά της απαλής πίεσης προς την άνω κατεύθυνση. Ο Upledger υποστηρίζει πως το 85% από κάθε δυσλειτουργία του σφηνοειδούς οστού μπορεί να επανορθωθεί με αυτή την απλή τεχνική συμπίεσης που ακολουθείται από αποσυμπίεση.5
           Πότε-πότε το σφηνοειδές οστό, το οποίο βρίσκεται πίσω από τα μάτια και την μύτη και προσφύεται στις πλευρές του προσώπου ακριβώς πλάγια από τα μάτια, σφηνώνεται άνω ή κάτω του ινιακού οστού. Αυτές  οι βλάβες είναι ακόμη πιο σοβαρές και χρειάζεται να επανορθωθούν ανεξάρτητα, πολλές όμως από τις τάσεις πλευρικής κλίσης, ή συστροφής, ή πλάγιες στο σφηνοειδές μπορούν να επανορθωθούν με την απλή τεχνική συμπίεσης / αποσυμπίεσης που περιγράφηκε παραπάνω. Αν όχι, «η αποκατάσταση κάθε σφηνοβασικής δυσλειτουργίας πραγματοποιείται σταθεροποιώντας το ινιακό οστό κι εξωθώντας το σφηνοειδές οστό στο μεγαλύτερο εύρος κίνησής του (την  αναφερθείσα κατεύθυνση δυσλειτουργίας) κι επιτρέποντας την απελευθέρωση», έπειτα κινούμενοι προς την κατεύθυνση του περιορισμού.12 Εφόσον το σφηνοειδές είναι το μόνο οστό μέσα στο κρανίο που συνδέεται με όλα τα υπόλοιπα οστά, μπορεί να επηρεαστεί από πολλούς περιορισμούς. Ωστόσο το σφηνοειδές οστό δεν αποτελεί τυπικά πηγή πρωτοπαθών προβλημάτων αφού η σφηνοβασική άρθρωση είναι μία άρθρωση συγχόνδρωσης χωρίς ινώδη θύλακο ή υγρό, έχοντας μόνο μία λωρίδα χόνδρου ανάμεσα στα οστά. Κάθε περιορισμός εδώ είναι συχνά ένα αντισταθμιστικό πρόβλημα που προκύπτει από περιτοναϊκή έλξη η οποία γεννιέται κάπου αλλού μέσα στο σώμα. Η απελευθέρωση του σφηνοειδούς οστού είναι αποτελεσματική στην θεραπεία συμπτωμάτων όπως κεφαλαλγίες, ημικρανίες, ιγμορίτιδα κι αλλεργικά προβλήματα, προβλήματα του αδένα της υπόφυσης, προβλήματα όρασης, μαθησιακές δυσλειτουργίες, δυσλειτουργία του ιερού οστού, συμπίεση του κόκκυγος, δυσλειτουργία της κάτω κροταφογναθικής άρθρωσης, ακόμη και κατάθλιψη. Μία πολύ ενδιαφέρουσα κλινική εικόνα είναι αυτό που ο Upledger ονόμασε «το δυστυχισμένο τρισθενές στοιχείο». Πολλές φορές παρουσία ενδογενούς κατάθλιψης, μπορεί να διαγνωσθεί συμπίεση στο ύψος των σπονδύλων Ο5-Ι1, στην ινιακή κρανιακή βάση, και στην σφηνοβασική συγχόνδρωση. Για παράδειγμα, μία κοινή περίπτωση μπορεί να είναι μία έγκυος γυναίκα η οποία πριν από τον τοκετό είχε από πρότερες κακώσεις συμπιεσμένες δύο από τις τρεις προαναφερθείσες χώρες, αλλά δεν εμφάνιζε συμπτώματα. Κατά την διάρκεια του τοκετού, είναι σύνηθες να συμπιέζεται η τρίτη χώρα, Ο5-Ι1. Ίσως αυτό να αποτελεί τη γένεση εκείνου του συνδρόμου που είναι γνωστό ως κατάθλιψη μετά τον τοκετό.

                         Αντενδείξεις για την κρανιοϊερή θεραπεία  

           Η κρανιοϊερή θεραπεία δεν θα πρέπει να χρησιμοποιείται σε περιπτώσεις που αλλαγές στην πίεση του ενδοκρανιακού υγρού θα μπορούσαν να είναι επιβλαβείς για τον ασθενή, όπως η ύπαρξη ενδοκρανιακής αιμορραγίας, ενός οξέος εγκεφαλοαγγειακού επεισοδίου (CVA), ή ενός ανευρύσματος.1 Επίσης δεν συνιστάται η δημιουργία σημείου ηρεμίας χρησιμοποιώντας την τεχνική CV-4 στο κεφάλι μικρών παιδιών (ηλικίας μικρότερης των 8 ετών), καθώς ο θεραπευτής θα μπορούσε να συμπιέσει ευπρόσβλητες δομές που δεν έχουν ακόμη ωριμάσει στο αναπτυσσόμενο παιδί.

        Αποδείξεις της αποτελεσματικότητας της κρανιοϊερής θεραπείας

           Μία ανασκόπηση των δημοσιευμένων μελετών της κρανιοϊερής θεραπείας είναι απογοητευτική τόσο ως προς τα μετρήσιμα αποτελέσματα όσο κι ως προς την αξιοπιστία. Ο Oschman10 περιγράφει λεπτομερειακά την γένεση των βιομαγνητικών παλμών που εκπέμπονται από τα χέρια εκείνων των θεραπευτών που έχουν πρόθεση να χρησιμοποιήσουν αυτή την ενέργεια για να θεραπεύσουν. «Οι ιατροί θεραπευτικής αφής και συναφών μεθόδων παράγουν ισχυρά βιομαγνητικά πεδία που δεν έχουν σταθερή συχνότητα ...(αλλά) βρίσκονται μέσα στο ίδιο εύρος συχνοτήτων που οι βιοϊατρικοί ερευνητές βρίσκουν αποτελεσματικό για την πυροδότηση της θεραπευτικής διαδικασίας σε ποικίλους μαλακούς και σκληρούς ιστούς.»10  Η ιατρική έρευνα προοδεύει ανακαλύπτοντας τον κυτταρικό μηχανισμό δράσης όταν οι θεραπευτές χρησιμοποιούν ενέργεια στις θεραπευτικές πρακτικές τους, όπως κάνουν οι κρανιοϊεροί θεραπευτές. Είχε υποτεθεί ότι, κατά την διάρκεια της φυσικοθεραπευτικής συνεδρίας, λαμβάνει χώρα μία ιδανική διευθέτηση για την είσφρηση των βιολογικών ρυθμών του ασθενούς και του θεραπευτή.
           Η εμπειρία της είσφρησης της ενέργειας του θεραπευτή στην ενέργεια του ασθενούς παρουσιάζει δυσκολίες όταν κάποιος επιθυμεί να μελετήσει τα αποτελέσματα μίας ενεργητικής θεραπευτικής τεχνικής, διότι μόλις οι ενέργειες του ασθενούς και του θεραπευτή «ενωθούν», το σύνολο του ενεργειακού πεδίου μεταβάλλεται για να ενσωματώσει το άθροισμα των δύο ενεργειών. Αυτό μπορεί να αποτελεί μία πρώτη αιτία για την δυσκολία στο να θεμελιωθεί η μεσορρυθμική αξιοπιστία κι εγκυρότητα σε παραδοσιακές ερευνητικές δοκιμές.
           Ο Green και οι συνεργάτες του13 από το University of British Columbia εξέτασαν την κρανιοϊερή θεραπεία «σαν μία επέμβαση  με επιστημονική βάση». Εφτά βάσεις δεδομένων εξετάστηκαν μέσω ηλεκτρονικών υπολογιστών από τον Φεβρουάριο του 1999 από δύο κριτικούς που χρησιμοποίησαν αποδεκτά τυποποιημένα κριτήρια για την αξιολόγηση επιστημονικών μελετών. Τα θέματα που διερευνήθηκαν συμπεριελάμβαναν τον συσχετισμό των κρανιοϊερών επεμβάσεων και των θεραπευτικών συνεπειών, την αξιοπιστία της κρανιοϊερής αξιολόγησης, και την παθολογική φυσιολογία του κρανιοϊερού συστήματος. Τριάντα τρεις  μελέτες πιστοποιήθηκαν. Εφτά από τις μελέτες είχαν ταξινομηθεί με τον χαμηλότερο βαθμό απόδειξης χρησιμοποιώντας το Canadian Task Force Σύστημα Αξιολόγησης Προληπτικής Ιατρικής.Τέσσερις από τις πέντε μελέτες που εξέταζαν συμφωνία των θεραπευτών ως προς τα ευρήματα της κρανιοϊερής αξιολόγησης ανέφεραν χαμηλή αξιοπιστία με συντελεστές ενδοταξικής συσχέτισης που κυμαίνονταν από .02 έως .20 ανάμεσα σε αυτές τις μελέτες. Εννέα από τις μελέτες υποστηρίζονταν όσον αφορά τις στιγμιαίες κινήσεις που μπορεί να παρουσιάζονται ανάμεσα στα κρανιακά οστά ενηλίκου. Έντεκα μελέτες υποστήριζαν την ιδέα ότι το ΕΝΥ μπορεί να ρέει μ’ έναν τρόπο σαν του σφυγμού. Δεν βρέθηκε καμία μαρτυρία που να υποστηρίζει την ικανότητα χειρισμού των κρανιακών ραφών ή πως οι χειρισμοί πράγματι επηρεάζουν την ροή του ΕΝΥ. Καθόλου παράξενο που στις μελέτες οι οποίες εξετάστηκαν, οι συγγραφείς συμπέραιναν ότι «η έρευνα δεν είναι ικανή να αποδείξει οριστικά μία τυχαία σχέση ανάμεσα στους περιορισμούς ή στους κακούς ευθειασμούς των κρανιακών οστών και στα θεραπευτικά αποτελέσματα.»13
           Ο Rogers και οι συνεργάτες του στο University of North Carolina14 δημοσίευσαν τα αποτελέσματα μίας μελέτης η οποία εξέταζε την ταυτόχρονη ψηλάφιση του κρανιοϊερού ρυθμού στο κεφάλι και στα πόδια ασθενών, εξετάζοντας την ενδορρυθμική και μεσορρυθμική αξιοπιστία και τις συγκρίσεις ρυθμών. Είκοσι οχτώ ενήλικες χωρίστηκαν στα δύο από μία κουρτίνα καθώς βρισκόντουσαν σε ύπτια θέση επάνω σε θεραπευτικά κρεβάτια, μ’ έναν έμπειρο κρανιοϊερό εξεταστή στο κεφάλι κι έναν άλλον στα πόδια. Τα ευρήματα των εξεταστών καταγράφονταν με την ενεργοποίηση ενός αθόρυβου ποδοκίνητου διακόπτη που πατιόταν όταν δεν υπήρχε σήμα, κι ενεργοποιούνταν με το ανασήκωμα του ποδιού στην έναρξη της φάσης κάμψης του κρανιοϊερού ρυθμού. Μετρήσεις ενδορρυθμικής αξιοπιστίας λαμβάνονταν με τον εξεταστή Α στο κεφάλι, τον εξεταστή Α στα πόδια, τον εξεταστή Β στο κεφάλι, και τον εξεταστή Β στα πόδια. Μετρήσεις μεσορρυθμικής αξιοπιστίας συγκρίνονταν στο κεφάλι και στα πόδια. Οι συντελεστές μεσορρυθμικού ενδοταξικού συσχετισμού ήταν .08 στο κεφάλι και .19 στα πόδια. Οι συντελεστές ενδορρυθμικού ενδοταξικού συσχετισμού κυμαίνονταν από .18 έως .30. Οι κρανιοϊεροί ρυθμοί που μετριόνταν στα πόδια και στο κεφάλι δεν ήταν ίδιοι. Κατ’ αυτόν τον τρόπο τα αποτελέσματα έδειξαν ότι όπως αναφερόταν στην επιθεώρηση των προαναφερθέντων άρθρων, ο κρανιοϊερός ρυθμός δεν μπορεί να ψηλαφηθεί αξιόπιστα. Επειδή η επιστημονική τεκμηρίωση και οι υποθέσεις γύρω από την θεωρία της είσφρησης δεν είναι καλά γνωστές, οι συγγραφείς δεν αναφέρθηκαν στην ιδέα της δράσης των ενεργειακών πεδίων του εξεταστή πάνω σε όποιο σημείο του σώματος έκαναν τις μετρήσεις. Δεν έγινε καμία απόπειρα αξιολόγησης των δεδομένων ψηλάφισης γι’ αυτά που φαίνεται να είναι συμμετρικά δείγματα ασυμφωνίας. Θα μπορούσε να προταθεί ότι, δεδομένης της πραγματογνωμοσύνης των κρανιοϊερών θεραπευτών, αυτό που,πράγματι, τεκμηριώθηκε άξιζε, ακόμη κι αν δεν ταίριαζε με την προκαθορισμένη ιδέα του πώς θα μπορούσε να μοιάζει ο κρανιοϊερός ρυθμός.

                     Συμπεράσματα και προσωπικές παρατηρήσεις

           Αυτό το κεφάλαιο περιγράφει την κρανιοϊερή θεραπεία σύμφωνα με τη δομή της, την ανατομία και την φυσιολογία της, τις βασικές τεχνικές χειρισμών, τους τύπους κλινικών προβλημάτων που μπορεί να βοηθήσει, και το λογικό υπόβαθρο του τρόπου που ανακουφίζονται τα συμπτώματα. Με προσέλκυσε αυτή η προσέγγιση διότι, προερχόμενη από ένα ισχυρό επιστημονικό υπόστρωμα, διεύρυνε τις γνώσεις που είχα ως παραδοσιακός φυσιοθεραπευτής. Μετά την έναρξη της εκπαίδευσης από τον Upledger και τους συνεργάτες, διαπίστωσα ότι είχα την ικανότητα να χρησιμοποιώ τα βασικά εργαλεία αποτελεσματικά σε ασθενείς στην φυσικοθεραπευτική κλινική μου. Κατά τη διάρκεια εισαγωγής μου σε αυτή την θεραπεία ήμουν εντελώς συντηρητικός, καθώς φοβόμουν για το τι ήταν πρόθυμος να αποδεχθεί ο πληθυσμός αποκατάστασης. Με αποτέλεσμα να μη νιώθω ότι έχω δώσει πλήρως στο έργο την δέουσα αξία για ό,τι μπορεί να κατορθώσει, όχι μόνο για τους ασθενείς μας, αλλά και για τους εαυτούς μας ως θεραπευτές. Έμαθα ότι η κρανιοϊερή θεραπεία είναι πολύ περισσότερο από απελευθερώσεις ιστών.Άλλαξε τον τρόπο που παρατηρώ το σώμα, τον τρόπο που δουλεύω με τους ασθενείς μου, και τον τρόπο που πορεύομαι στον κόσμο σήμερα. Παραδοσιακά, ως φυσιοθεραπευτές είχαμε διδαχθεί να βλέπουμε το σώμα σαν ένα συμπίλημα από μύες, νεύρα, αρθρώσεις, οστά και τους προκύπτοντες βιο-μηχανισμούς κίνησης. Εκπαιδευτήκαμε να αξιολογούμε ασθενείς έχοντας στο μυαλό την ιδέα του τι θα μπορούσαμε να κάνουμε για να «ρυθμίσουμε» τα προβλήματά τους. Αυτό ρίχνει το βάρος της ευθύνης στους ώμους του θεραπευτή,επειδή ο ρόλος μας είναι να πραγματοποιούμε και να βοηθούμε «την ίαση» αυτού του ασθενούς. Μέσω της κρανιοϊερής θεραπείας, τόσο ως ασθενής ο ίδιος όσο κι ως θεραπευτής, συνειδητοποίησα ότι :1) δεν είναι τόσο απλό, και 2) με αυτήν τη νέα οπτική γωνία, το βάρος και η ευθύνη που φέρω στην φροντίδα του ασθενούς είναι στην πραγματικότητα πολύ ελαφρύτερα από ό,τι στο παρελθόν.
           Η εμπειρία στην πράξη μας διδάσκει ότι είμαστε κάτι περισσότερο από μύες, νεύρα, αρθρώσεις και οστά. Αποτελούμε ολόκληρα ζώντα ανθρώπινα όντα με πλευρές που δεν λαμβάνονται συχνά υπόψη στην φροντίδα του ασθενούς όπως τα ενεργειακά πεδία, οι πεποιθήσεις, οι αντιλήψεις, και τα συναισθήματα και το ότι όλοι έχουμε πνευματικές σχέσεις. Το «τραύμα» ή η «ασθένεια» που μας οδηγεί για θεραπεία στην πραγματικότητα μπορεί να είναι φυσικό, διανοητικό, συναισθηματικό ή πνευματικό στη φύση και στην προέλευση. Πραγματικά δεν υπάρχει τρόπος να διαχωρίσουμε αυτές τις πλευρές του εαυτού μας που είναι δύσκολο να μετρήσουμε και να εστιάσουμε μόνο σε ό,τι μπορούμε να δούμε και να μετρήσουμε. Εάν κάποιο μέρος μας είναι εκτός ισορροπίας, η ψυχο-σωματική μας νοημοσύνη θα κάνει ό,τι μπορεί για να επαναφέρει την ομοιοστασία. Αν η ομοιοστασία δεν μπορεί να επιτευχθεί, σύμφωνα με τις θεωρίες  της ενεργειακής ιατρικής, θα εκδηλωθούν μοιραία η ασθένεια και η δυσαρμονία.
           Ο Upledger περιγράφει πώς το τραύμα μπορεί να εισέλθει στο σώμα και να σχηματίσει αυτό που ονομάζει «ενεργειακές κύστεις». Είτε μία βίαιη κάκωση είτε ένα τραύμα είτε μία αρνητική εμπειρία, «εισέρχεται» στο σώμα και, ανάλογα από το πόσο σοβαρό είναι, πόσο συχνά επαναλαμβάνεται και την συναισθηματική κατάσταση του ασθενούς την στιγμή της κάκωσης, το σώμα-πνεύμα μπορεί είτε να διαλύσει το τραύμα, «να το γκρεμίσει», είτε να το απομονώσει για να ελαχιστοποιήσει το πρόβλημα.3 Αυτός ο σχηματισμός κάποιας ενεργειακής κύστης μειώνει την φυσική ροή της ενέργειας του σώματος, «τη ζωϊκή ορμή», ή την ζωτικότητα του ασθενούς. Επίσης επηρεάζει τον κρανιοϊερό ρυθμό του ασθενούς. Με αυτόν τον τρόπο, οι ενεργειακές κύστεις σχηματίζουν τις «πέτρες στο ποτάμι» για τον κρανιοϊερό ρου όπως περιγράφηκε νωρίτερα στο κεφάλαιο. Μέσω τεχνικών αξιολόγησης και θεραπείας ολόκληρου του σώματος δια της μεθόδου σωματικής και συναισθηματικής ανάκλησης κι απελευθέρωσης, είμαστε ικανοί να διαλύουμε αυτές τις κύστεις.
           Θα παρουσιαστούν πολλοί ασθενείς με προβλήματα που παρακάμφθηκαν από όλους τους παραδοσιακούς θεραπευτές που είχαν δει και συχνά τους είχε ειπωθεί ότι τα συμπτώματά τους είναι «όλα του μυαλού τους». Εγώ προσωπικά όπως και χιλιάδες θεραπευτές κι ασθενείς έχουμε την εμπειρία ότι η κρανιοϊερή θεραπεία πολύ συχνά ξεκλειδώνει αυτά τα παζλ των παρακαμφθέντων συμπτωμάτων και με αυτόν τον τρόπο μας επιτρέπει να βοηθήσουμε επαρκέστερα τους ασθενείς μας.3  
           Όταν λέω πως με την προσέγγιση και τους χειρισμούς της κρανιοϊερής θεραπείας το βάρος και η ευθύνη του θεραπευτή είναι ελαφρύτερα από ό,τι ήταν στο παρελθόν, εννοώ πως έμαθα να μεταβάλλω την οπτική γωνία μου από το να είμαι ο μοναδικός ενεργός παράγοντας, ο «ιατρός», ο θεραπευτής που θα «ρυθμίσει το πρόβλημά σου» σε εκείνον που «διευκολύνει» την διαδικασία ίασης των ασθενών μου. Στο παρελθόν, θα έφευγα από την κλινική στο τέλος της ημέρας νιώθοντας στραγγισμένος ψυχικά και σωματικά, δίνοντας 110% του εαυτού μου στην προσπάθεια να εξαλείψω τον περιορισμό, να ρυθμίσω αυτό που εγώ νόμιζα ότι ήταν το πρόβλημα, και πολλές φορές μου φαινόταν πως εγώ εργαζόμουν πολύ πιο σκληρά από ό,τι ο ασθενής μου σε αυτή την διαδικασία. Όταν άρχισα να μαθαίνω και να εξασκώ την κρανιοϊερή θεραπεία τακτικά, κατέληξα να αντιληφθώ ότι το έργο της ίασης στην πραγματικότητα δεν ήταν όλο δικό μου και το τι «χρειαζόταν» να κάνω  «στον» ασθενή. Αντ’ αυτού, είναι μία διαδικασία ακρόασης κι ένα είδος συν-δημιουργίας ενός διαφορετικού, πιο ισορροπημένου ενεργειακού πεδίου μέσα στον ασθενή καθώς οι περιτοναϊκοί περιορισμοί εντοπίζονται κι απελευθερώνονται. Αν και συνεχίζω ν’ αγωνίζομαι για να απαγκιστρωθώ από παλιούς τρόπους και νοοτροπίες, είδα ότι αν μπορώ να κρατηθώ πίσω και να διατηρήσω ένα διάστημα υποστήριξης για τους ασθενείς μου, αν μπορώ να αφήσω τη δική μου ατζέντα κατά μέρος και να ακολουθήσω τους δικούς τους σωματικούς ιστούς εκεί όπου χρειάζονται αυτοί να πάνε αντί για εκεί που εγώ νομίζω ότι «όφειλαν» να πάνε, τότε η θεραπευτική συνεδρία ρέει με πολύ μεγαλύτερη ευκολία και χάρη, και ο ασθενής κι εγώ νιώθουμε πολύ καλύτερα στο τέλος της θεραπείας.
           Δεν λέω ανατρέψτε τα πάντα κι ό,τι γίνει, γιατί εξίσου συνειδητοποιώ ότι όσο περισσότερο κατανοώ πώς λειτουργούν το σώμα και η ψυχή, τόσο πιο λεπτομερής καθίσταται η γνώση μου για την ανατομία, κι όσο πιο επιδέξιος γίνομαι στην ψηλάφιση τόσο ακριβέστερα και πιο εξειδικευμένα κατευθύνω την ενέργειά μου προς την βλάβη. Αυτό απολήγει σε μία προσφορότερη κι αποτελεσματικότερη θεραπεία για τον ασθενή μου.
           Επίσης πιστεύω ένθερμα ότι υπάρχει ένας κρίσιμος χώρος για ψυχοθεραπεία στην θεραπεία συναισθηματικών ζητημάτων που συνοδεύουν τα συμπτώματα τα οποία οδηγούν ασθενείς στην αποκατάσταση, και κάθε καλός θεραπευτής θα όφειλε να έχει πρόσβαση σε κάποιον επαγγελματία ψυχοθεραπευτή στον οποίο να απευθύνεται όταν παρίσταται ανάγκη. Όταν πρόκειται να βοηθήσουμε έναν πελάτη ή ασθενή να απελευθερωθεί από τις σωματικές εκδηλώσεις της συναισθηματικής συνιστώσας κάποιας κάκωσης, ο θεραπευτής χρειάζεται μόνο να διατηρήσει έναν χώρο υποστήριξης κι ασφάλειας για τον ή την ασθενή για να αποδεσμευτεί από ό,τι δεν εξυπηρετεί πλέον το βέλτιστο γι’ αυτόν ή γι’ αυτήν. Βρισκόμαστε στον 21ο αιώνα και η φροντίδα της υγείας, ειδικά η φυσιοθεραπεία και η αποκατάσταση, εισήλθαν σε μία νέα εποχή θεραπευτικής. Είναι καιρός εμείς ως κλινικοί ιατροί να διαβάσουμε την επιστήμη πίσω από την ενεργειακή ιατρική, να διευρύνουμε το πνεύμα μας ως προς τις προσεγγίσεις στην φροντίδα ασθενών οι οποίες διευκολύνουν την ισορροπία και την ροή της ενέργειας του σώματος, και να αναλάβουμε την αρμόζουσα ευθύνη για την εκμάθηση, την εξάσκηση, και την διερεύνηση συμπληρωματικών θεραπειών που η επιστήμη δείχνει ότι είναι τόσο αποτελεσματικές για τους ασθενείς μας. Η κρανιοϊερή θεραπεία μου έχει αποδείξει κατ’ εξακολούθηση πως αποτελεί ένα ανεκτίμητο εργαλείο. Με τον καιρό, η επιστήμη θα προσεγγίσει ό,τι έχουν δοκιμάσει εμπειρικά οι θεραπευτές της κρανιοϊερής θεραπείας και οι ασθενείς τους εδώ και δεκαετίες και θα μας εφοδιάσει με κάποια περιγραφή του τρόπου που αυτή η τεχνική καταλήγει στην θεραπευτική διαδικασία. Εντωμεταξύ, ως θεραπευτές, χρειάζεται να καταγράφουμε τις θεραπείες μας και τα αποτελέσματα, και να τα δημοσιεύουμε προς όφελος όλων.

                                                  Βιβλιογραφία

1.      Magoun HI., ed. Osteopathy in the Cranial Field. 2nd ed. Denver, Colo: Sutherland Cranial Teaching Foundation, Cranial Academy; 1996.
2.      Feely RA, ed. Clinical Cranial Osteopathy. Meridian, Ohio: The Cranial Academy; 1998.
3.      Upledger JE, Vredevoogd JD. Craniosacral Therapy. Seattle, Wash: Eastland Press; 1983.
4.      Upledger JE. Your Inner Physician and You. Berkley, Calif: North Antlantic Books; 1997.
5.      Upledger JE. Craniosacral I Study Guide. Upledger Institute Publishing; 1997.
6.      Retzlaff EW, Upledger JE, Mitchell D, Beggert. Structure of the cranial bone sutures. Journal of the American Osteopathic Association. 1976;75.


7.      Retzlaff EW, Upledger JE, Mitchell, Beggert. Nerve fiber and endings in cranial sutures. Journal of American Osteopathic Association. 1978;77.
8.      Adams T, et al. Pariental bone mobility in the anesthetized cat. Journal of American Osteopathic Association. 1992;92(5).
9.      Wallace, Avant, McKinney, Thurston. Ultrasonic measurement of intracranial pulsations at 9 cycles/min. Journal of Neurology. 1975.
10.  Oschman JL. Energy Medicine: The Scientific Basis. New York: Churchill Livingstone; 2000.
11.  Schultz RL, Feitis R. The Endless Web Fascial Anatomy and Physical Reality. Berkley, Calif: North Atlantic Books; 1996.
12.  Kandel ER, Schwartz JH. Principles of Neural Science. 2nd ed. New York: Elsevier Publishing Co; 1985.
13.  Green C, Martin CW, Bassett K, Kazanjian A. A systematic review of craniosacral therapy: biological plausibility, assessment reliability, and clinical effectiveness. Contemporary Therapies in Medicine. 1999;7:201-207.
14.  Rogers JS, Witt PL, Gross MT, Hacke JD, Genova PA. Simultaneous palpation of the craniosacral rate at the head and feet: intrarater and interrater reliability and rate comparison. Phys Ther. 1997;78:1175-1185